يۇقىرى قان بېسىمى ۋە يۈرەك كېسىلى بىلەن مۇناسىۋەتلىك 8 خىل ئادەتتىكى يېمەكلىك قوشۇمچە ماددىسى

«ياۋروپا يۈرەك ژۇرنىلى»دا ئېلان قىلىنغان تەتقىقاتقا ئاساسلانغاندا، پىششىقلاپ ئىشلەنگەن يېمەكلىكلەر تەركىبىدە كۆپ ئۇچرايدىغان چىرىشتىن ساقلىغۇچى ماددىلار يۇقىرى قان بېسىمى ۋە يۈرەك-قان تومۇر كېسەللىكلىرى خەۋپىنىڭ ئېشىپ كېتىشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇشى مۇمكىن.
مەزكۇر تەتقىقاتقا ئىنسېرم (فىرانسىيە دۆلەتلىك ساغلاملىق ۋە تېببىي تەتقىقات ئىنستىتۇتى) نىڭ تەتقىقات مۇدىرى دوكتور ماتىلد تۇۋىيې ۋە سوربون پارىژ شىمالىي ئۇنىۋېرسىتېتى بىلەن پارىژ سىتې ئۇنىۋېرسىتېتى ئوزۇقلۇق يۇقۇم ئەھۋالى تەتقىقات گۇرۇپپىسىنىڭ دوكتورانتى ئانائىس خاسېنبۆھلېر رەھبەرلىك قىلغان.
چىرىشتىن ساقلىغۇچى ماددىلار يېمەكلىكلەرگە باكتېرىيە ۋە كۆكەكنىڭ ئۆسۈپ يېتىلىشىنى توسۇش، سېسىپ كېتىشنى ئاستىلىتىش ھەمدە مەھسۇلاتنىڭ رەڭگى، تەمى ياكى يېڭىلىقىنى ئۇزاقراق ساقلاش قاتارلىق بىر قانچە سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن قوشۇلىدۇ. بۇ تەركىبلەر ئىنتايىن كەڭ كۆلەمدە ئىشلىتىلگەنلىكى ئۈچۈن، تەتقىقاتچىلار ئۇزۇن مۇددەت ئۇنىڭغا دۇچ كېلىشنىڭ يۈرەك-قان تومۇر ساغلاملىقى بىلەن مۇناسىۋىتى بار-يوقلۇقىنى تېخىمۇ ياخشى چۈشىنىشنى مەقسەت قىلغان.
ئانائىس خاسېنبۆھلېر مۇنداق دېدى: «يېمەكلىك چىرىشتىن ساقلىغۇچىلىرى سانائەتتە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن يۈز مىڭلىغان يېمەكلىكلەردە ئىشلىتىلىدۇ. تەجرىبىخانا تەتقىقاتلىرى بەزى چىرىشتىن ساقلىغۇچى ماددىلارنىڭ يۈرەك-قان تومۇر ساغلاملىقىغا زىيانلىق بولۇشى مۇمكىنلىكىنى كۆرسىتىپ بەردى، ئەمما بىزدە بۇ تەركىبلەرنىڭ ئىنسانلارغا كۆرسىتىدىغان تەسىرى ھەققىدە يېتەرلىك پاكىت يوق ئىدى. بىلىشىمىزچە، بۇ چىرىشتىن ساقلىغۇچى ماددىلارنىڭ كەڭ دائىرىسى بىلەن يۈرەك-قان تومۇر ساغلاملىقى ئوتتۇرىسىدىكى باغلىنىشنى تەكشۈرگەن تۇنجى تۈردىكى تەتقىقات ھېسابلىنىدۇ.»
112 مىڭدىن ئارتۇق كىشىنىڭ يېمەك-ئىچمىكى ۋە يۈرەك ساغلاملىقىنى ئىز قوغلاپ تەكشۈرۈش
بۇ خىزمەت ئوزۇقلۇق بىلەن ساغلاملىق ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتنى تەكشۈرىدىغان نۇترىنېت-سانتې ناملىق چوڭ تىپتىكى داۋاملىشىۋاتقان تەتقىقات تۈرىنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە ئېلىپ بېرىلدى. تەھلىل فىرانسىيەنىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا ياشايدىغان 112 مىڭ 395 پىدائىينى ئۆز ئىچىگە ئالغان.
قاتناشقۇچىلار ھەر ئالتە ئايدا بىر قېتىم، ئۈچ كۈن ئىچىدە يېگەن ۋە ئىچكەن بارلىق نەرسىلىرىنى خاتىرىلەپ ماڭغان. بۇ تەتقىقاتچىلارنىڭ يېمەكلىك ئىستېمالى ھەققىدىكى ئادەتتىكى مۆلچەرلەرگە تايانماي، بەلكى ئۇلارنىڭ يېمەك-ئىچمىكى ھەققىدە ئىنتايىن تەپسىلىي ئۇچۇرلارغا ئېرىشىشىگە پۇرسەت ياراتقان.
تەتقىقات گۇرۇپپىسى ئاندىن شۇ يېمەكلىك ۋە ئىچىملىكلەر تەركىبىدىكى ماددىلارنى، جۈملىدىن ئۇلارنىڭ تەركىبىدىكى چىرىشتىن ساقلىغۇچى ماددىلارنى تەكشۈرگەن. تەتقىقاتچىلار قاتناشقۇچىلارنىڭ يۇقىرى قان بېسىمى ياكى يۈرەك كېسىلى، مېڭە قان تومۇر كېسىلى ياكى كۆكرەك قىسىلىش قاتارلىق يۈرەك-قان تومۇر كېسەللىكلىرىگە گىرىپتار بولغان-بولمىغانلىقىنى نازارەت ئۈچۈن، ئۇلارنى ئوتتۇرا ھېساب بىلەن يەتتە يىلدىن سەككىز يىلغىچە ئىز قوغلاپ تەكشۈرگەن.
چىرىشتىن ساقلىغۇچى ماددىلارغا دۇچ كېلىش ئەھۋالى ئومۇميۈزلۈك بولغان. تەتقىقاتقا قاتناشقان دەسلەپكى ئىككى يىل ئىچىدە، پىدائىيلارنىڭ يۈزدىن 99.5 پىرسەنتى ئاز دېگەندە بىر خىل يېمەكلىك چىرىشتىن ساقلىغۇچى ماددىسىنى ئىستېمال قىلغان.
چىرىشتىن ساقلىغۇچى ماددىلارنى كۆپ قۇبۇل قىلىش يۇقىرى خەۋپ بىلەن مۇناسىۋەتلىك
ئەڭ كۈچلۈك باغلىنىش بەزى چىرىشتىن ساقلىغۇچى ماددىلارنى ئەڭ كۆپ ئىستېمال قىلغان كىشىلەر ئارىسىدا كۆرۈلگەن.
«ئوكسىدلىنىشقا قارشى تۇرغۇچى بولمىغان» چىرىشتىن ساقلىغۇچى ماددىلارنى ئەڭ كۆپ ئىستېمال قىلغان قاتناشقۇچىلارنىڭ يۇقىرى قان بېسىمى خەۋپى، بۇ ماددىلارنى كەم دېگەندە ئىستېمال قىلغانلارغا قارىغاندا يۈزدىن 29 پىرسەنت يۇقىرى بولغان. ئۇلاردا يەنە يۈرەك كېسىلى، مېڭە قان تومۇر كېسىلى ۋە كۆكرەك قىسىلىش قاتارلىق يۈرەك-قان تومۇر كېسەللىكلىرىگە گىرىپتار بولۇش خەۋپى يۈزدىن 16 پىرسەنت يۇقىرى بولغان.
ئوكسىدلىنىشقا قارشى تۇرغۇچى چىرىشتىن ساقلىغۇچى ماددىلارنى ئەڭ كۆپ ئىستېمال قىلغان كىشىلەرنىڭ يۇقىرى قان بېسىمى خەۋپى يۈزدىن 22 پىرسەنت يۇقىرى بولغان.
بۇ ئىككى تۈر يېمەكلىكلەرنى ئوخشىمىغان ئۇسۇللار بىلەن قوغدايدۇ. ئوكسىدلىنىشقا قارشى بولمىغان ساقلىغۇچى ماددىلار ئادەتتە باكتېرىيە ۋە زەمبۇرۇغ قاتارلىق زىيانلىق مىكرو ئورگانىزملارنىڭ كۆپىيىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ. ئوكسىدلىنىشقا قارشى ساقلىغۇچى ماددىلار بولسا ئوكسىدلىنىشنى، يەنى يېمەكلىكلەرنىڭ قارىداپ قېلىشى، تەمىنىڭ بۇزۇلۇشى ياكى سېسىپ كېتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان خىمىيەلىك جەرياننى ئاستىلىتىدۇ.
كۆپ ئۇچرايدىغان سەككىز خىل ساقلىغۇچى ماددا گەۋدىلەندى
تەتقىقاتچىلار يەنە قاتناشقۇچىلار تەرىپىدىن ئەڭ كۆپ ئىستېمال قىلىنغان 17 خىل ساقلىغۇچى ماددىنى تەھلىل قىلدى.
بۇلارنىڭ ئىچىدە سەككىز خىلى يۇقىرى قان بېسىم خەۋپىنىڭ ئېشىپ كېتىشى بىلەن ئالاھىدە مۇناسىۋەتلىك دەپ قارالدى: كالىي سوربات (E202)، كالىي مېتابىسۇلفىت (E224)، ناترىي نىترىت (E250)، ئاسكوربىك كىسلاتاسى (E300)، ناترىي ئاسكوربات (E301)، ناترىي ئېرىتوربات (E316)، لىمون كىسلاتاسى (E330) ۋە روزمارىن جەۋھىرى (E392).
ئاسكوربىك كىسلاتاسى (E300) يەنە يۈرەك قان تومۇر كېسەللىكلىرى بىلەن ئالاھىدە مۇناسىۋەتلىك دەپ كۆرسىتىلدى.
بۇ بايقاشلار مەزكۇر تەركىبلەرنىڭ بىرىنى ئىستېمال قىلىش جەزمەن يۇقىرى قان بېسىم ياكى يۈرەك كېسىلىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ دېگەنلىك ئەمەس. بۇ تەتقىقات نازارەت خاراكتېرلىك بولۇپ، ساقلىغۇچى ماددىلارنىڭ خەۋپنىڭ ئېشىشىغا بىۋاسىتە مەسئۇل ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلاشتىن كۆرە، ستاتىستىكىلىق مۇناسىۋەتلەرنى ئېنىقلاپ چىققان.
دوكتور تۇۋىيېر مۇنداق دېگەنلەرنى سۆزلىرىگە ئىلاۋە قىلدى: «بۇ تەتقىقاتنىڭ نازارەت لايىھەسىگە خاس بەزى چەكلىمىلىرى بار. ئەمما، بايقاشلار ناھايىتى تەپسىلىي سانلىق مەلۇماتلارغا ئاساسلانغان، بىز يەنە يۈرەك قان تومۇر كېسەللىكلىرى خەۋپىنى ئاشۇرۇۋېتىدىغان ياكى تۆۋەنلىتىدىغان باشقا ئامىللارنىمۇ ئويلىشىپ چىقتۇق. ئەدەبىياتلاردىكى تەجرىبە تەتقىقاتلىرى ساقلىغۇچى ماددىلارنىڭ بەدەندە ئوكسىدلىنىش بېسىمىنى پەيدا قىلىدىغانلىقىنى ياكى ئاشقازان ئاستى بېزىنىڭ خىزمەت قىلىش ئۇسۇلىغا تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى ئىزچىل تۈردە ئوتتۇرىغا قويماقتا.»
«بۇ نەتىجىلەر ئىستېمالچىلارنى تېخىمۇ ياخشى قوغداش ئۈچۈن، ياۋروپادىكى EFSA ۋە ئامېرىكانىڭ FDA غا ئوخشاش مەسئۇل ئورگانلار تەرىپىدىن بۇ يېمەكلىك خۇرۇچلىرىنىڭ خەۋپى ۋە پايدىسىنى قايتا باھالاشقا ئېھتىياجلىق ئىكەنلىكىمىزنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، بۇ بايقاشلار پىششىقلاپ ئىشلەنمىگەن ياكى كەم دېگەندە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن يېمەكلىكلەرنى ئەۋزەل كۆرۈش ۋە زۆرۈر بولمىغان خۇرۇچلارنى چەكلەش توغرىسىدىكى مەۋجۇت تەۋسىيەلەرنى قوللايدۇ. دوختۇرلار ۋە باشقا ساغلاملىق كەسپى خادىملىرى بۇ تەۋسىيەلەرنى ئاممىغا چۈشەندۈرۈشتە مۇھىم رول ئوينايدۇ.»
ساقلىغۇچى ماددىلار نېمە ئۈچۈن بەدەنگە تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن؟
بۇنىڭ بىر ئېھتىماللىققا ئىگە چۈشەندۈرۈشى ئوكسىدلىنىش بېسىمىغا مۇناسىۋەتلىك. بۇ خىل ئەھۋال ئاكتىپ مولېكۇلالارنىڭ بەدەننىڭ قوغداش سىستېمىسى ئۇلارنى نېيتراللاشتۇرۇش سۈرئىتىدىن تېز توپلىنىپ كەتكەندە يۈز بېرىدۇ، بۇ ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى بىلەن ھۈجەيرە ۋە توقۇلمىلارغا زىيان يەتكۈزۈشى مۇمكىن.
تەتقىقاتچىلار يەنە ساقلىغۇچى ماددىلارنىڭ ئاشقازان ئاستى بېزى ئىقتىدارىغا تەسىر كۆرسىتىش-كۆرسەتمەسلىكىنى تەكشۈرمەكتە. ئاشقازان ئاستى بېزى قان قەنتى ۋە ماددا ئالماشتۇرۇشنى تەڭشەشتە مەركىزىي رول ئوينايدۇ، شۇڭا ئۇنىڭ ئىقتىدارىدىكى ئۆزگىرىشلەر پۈتۈن بەدەنگە تېخىمۇ كەڭ تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن.
تەتقىقات گۇرۇپپىسى ھازىر يېمەكلىك خۇرۇچلىرى ۋە يۇقىرى دەرىجىدە پىششىقلاپ ئىشلەنگەن يېمەكلىكلەرنىڭ ياللۇغلىنىش، ئوكسىدلىنىش بېسىمى، قاننىڭ مېتابولىزم ئارخىپى ۋە ئۈچەي مىكرو ئورگانىزملىرىغا قانداق تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى تەتقىق قىلماقتا.
ئۈچەي مىكرو ئورگانىزملىرى ھەزىم قىلىش يولىدا ياشايدىغان غايەت زور باكتېرىيە ۋە باشقا مىكرو ئورگانىزم توپلۇقىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ مىكرو ئورگانىزملارنىڭ ماددا ئالماشتۇرۇش، ئىممۇنىتېت ئىقتىدارى ۋە يۈرەك قان تومۇر ساغلاملىقىدىكى يوشۇرۇن رولى بارغانسېرى كۆپ تەتقىق قىلىنماقتا.
تەتقىقاتچىلار بۇ خىل بىئولوگىيەلىك ئۆزگىرىشلەرنى تەكشۈرۈش ئارقىلىق، نېمە ئۈچۈن مەلۇم خۇرۇچلار بىلەن ئۇچرىشىشنىڭ كېسەللىك خەۋپىنىڭ يۇقىرىلىشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولىدىغانلىقىنى ھەمدە ساقلىغۇچى ماددىلارنىڭ ئۆزى شۇ خىل تەسىرلەرنى پەيدا قىلىشتا رولى بار-يوقلۇقىنى تېخىمۇ ياخشى چۈشىنىشنى ئۈمىد قىلىدۇ.
ماتېرىياللارنى ياۋروپا يۈرەك كېسەللىكلىرى جەمئىيىتى تەمىنلىگەن. ئەسكەرتىش: مەزمۇن ئۇسلۇب ۋە ئۇزۇنلۇق جەھەتتىن تەھرىرلەنگەن بولۇشى مۇمكىن.
مەنبە: ScienceDaily Health | Sun, 20 Sep 2026 08:43