ياش قۇرامىغا يەتكەنلەر ئارىسىدا راك كېسىلى كۆپىيىۋاتىدۇ. بىئولوگىيەلىك قېرىشنىڭ تېزلىشىشى بۇنىڭ سەۋەبىنى چۈشەندۈرۈشكە ياردەم بېرىشى مۇمكىن.

راك كېسىلى ياش بىلەن ئىنتايىن قويۇق مۇناسىۋەتلىك. كىشىلەر قانچە ئۇزۇن ياشىسا، ئۇلارنىڭ ھۈجەيرىلىرىدە ئۆسمە ئۆسۈشىگە سەۋەب بولىدىغان زىيانلارنىڭ توپلىنىش پۇرسىتى شۇنچە كۆپ بولىدۇ. بىراق، ياشلار ئارىسىدا راك كېسىلىگە دىياگنوز قويۇلۇش نىسبىتى بارغانسېرى ئېشىۋاتقان بولۇپ، يېڭىدىن بارلىققا كەلگەن ھەر بىر ئەۋلاد ئۆزىدىن ئىلگىرىكى ئەۋلادلارغا قارىغاندا تېخىمۇ چوڭ خەتەرگە دۇچ كېلىۋاتقاندەك قىلىدۇ.
بۇ يۈزلىنىش تەتقىقاتچىلارنى بىر خىل قوزغىتىش خاراكتېرلىك ئېھتىماللىقنى تەكشۈرۈشكە ئۈندىدى: ياش ئەۋلادلار بىئولوگىيەلىك زىيانلارنى تېخىمۇ تېز توپلاپ، بەدەنلىرىنىڭ مۆلچەردىكىدىن تېز قېرىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىۋاتامدۇ؟
سانت لۇئىستىكى ۋاشىنگتون ئۇنىۋېرسىتېتى تىببىي شۆبە ئىنستىتۇتى تەتقىقاتچىلىرى تەرىپىدىن ئېلىپ بېرىلغان بىر تەتقىقات بۇ ئەھۋالنىڭ يۈز بېرىۋاتقانلىقىغا ئائىت دەلىل-ئىسپاتلارنى ئوتتۇرىغا قويدى. تەتقىقات گۇرۇپپىسى ياش ئەۋلادلارنىڭ بىئولوگىيەلىك سەۋىيەدە، كونا ئەۋلادلارنىڭ ئوخشاش ياشتىكى ۋاقتىغا قارىغاندا تېخىمۇ تېز قېرىۋاتقانلىقىنىڭ ئالامەتلىرىنى بايقىدى.
ئالىملار يەنىلا بۇ ئۆزگىرىشلەرنى نېمىنىڭ قوزغىتىۋاتقانلىقىنى چۈشىنىش ئۈچۈن تىرىشماقتا. بۇ مەسىلە بارنېس-جېۋىش دوختۇرخانىسى ۋە ۋاشىنگتون ئۇنىۋېرسىتېتى تېببىي پەنلىرىنى ئاساس قىلغان سايتېمان راك مەركىزىنىڭ تەتقىقاتچىلىرى، شۇنداقلا دۆلەتلىك راك تەتقىقات ئورنى بىلەن ئەنگلىيە راك تەتقىقات جەمئىيىتى تەرىپىدىن بىرلىكتە قۇرۇلغان دۇنياۋى تەشەببۇس — «راك چوڭ خىرىسلىرى» (Cancer Grand Challenges) ئەزالىرىنىڭ قاتنىشىشىدىكى خەلقئارالىق تىرىشچانلىقلار ئارقىلىق تەكشۈرۈلمەكتە.
ئەڭ مۇھىمى، تەتقىقاتچىلار يەنە تېزلىشىپ كەتكەن بىئولوگىيەلىك قېرىشنىڭ ياش ئەۋلادلار ئارىسىدا بالدۇر قوزغىلىدىغان راك خەۋپىنىڭ يۇقىرى بولۇشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئىكەنلىكىنى بايقىدى. ئادەتتە، بالدۇر قوزغىلىدىغان راك كېسەللىكلىرى 55 ياش ياكى ئۇنىڭدىن كىچىك ياشتا دىياگنوز قويۇلغانلارنى كۆرسىتىدۇ.
بىئولوگىيەلىك ياش بىلەن ئەمەلىي ياش ئوتتۇرىسىدىكى پەرق
ۋاقىت خاراكتېرلىك ياش پەقەت بىر كىشىنىڭ قانچە يىل ياشىغانلىقىنى ئۆلچەيدۇ. بۇنىڭغا سېلىشتۇرغاندا، بىئولوگىيەلىك ياش ھۈجەيرە، ئەزا، ماددا ئالمىشىش ۋە باشقا فىزىئولوگىيەلىك سىستېمىلاردىكى ئۆلچىگىلى بولىدىغان ئۆزگىرىشلەرگە ئاساسەن، بەدەننىڭ قانچىلىك ياش كۆرۈنىدىغانلىقىنى ئەكس ئەتتۈرىدۇ.
تەتقىقاتچىلارنىڭ سۆزىگە قارىغاندا، بىئولوگىيەلىك ياش بىلەن ۋاقىت خاراكتېرلىك ياش ئوتتۇرىسىدىكى پەرق چوڭايغانچە، راك خەۋپىمۇ ئاشقان. يېقىنقى ئەۋلادلارغا مەنسۇپ كىشىلەردە بۇ پەرقنىڭ ئىلگىرى تۇغۇلغانلارغا قارىغاندا تېخىمۇ چوڭ بولۇش يۈزلىنىشى كۆرۈلگەن بولۇپ، بۇ ئۇلارنىڭ بەدەنلىرىنىڭ ئوخشاش ۋاقىت خاراكتېرلىك ياشتا بىئولوگىيەلىك جەھەتتىن تېخىمۇ قېرى كۆرۈنىدىغانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ.
ئەۋلادلار ئارىسىدىكى بۇ بۇرۇلۇش ياشلار ئارىسىدا راك كېسىلىنىڭ كۆپىيىشىنىڭ ھېچبولمىغاندا بىر قىسىم سەۋەبىنى چۈشەندۈرۈشكە ياردەم بېرىشى مۇمكىن.
تەتقىقات گۇرۇپپىسى يەنە قېرىشنىڭ ھەر بىر ئەزا سىستېمىسىغا ئوخشاش ئۇسۇلدا تەسىر كۆرسىتەلمەيدىغانلىقىنى بايقىدى. بەدەننىڭ مەلۇم قىسىملىرىدىكى تېز قېرىش ئالاھىدە راك تۈرلىرى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولغان. مەسىلەن، بىئولوگىيەلىك جەھەتتىن تېخىمۇ قېرى كۆرۈنىدىغان ئىممۇنىتېت سىستېمىسى بالدۇر قوزغىلىدىغان ئۆپكە راكى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولسا، تېخىمۇ قېرى كۆرۈنىدىغان ماينى تەشكىل قىلغۇچى توقۇلمىلار بالدۇر قوزغىلىدىغان تۈز ئۈچەي راكى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولغان.
بۇ بايقاشلار «نېيچېر مېدىتسىن» (Nature Medicine) ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىندى.
تەتقىقاتچىلارنىڭ ئېيتىشىچە، تېزلىشىپ كەتكەن قېرىشنى ئۆلچەش ئاخىرىدا دوختۇرلارنىڭ ئادەتتىن تاشقىرى يۇقىرى راك خەۋپىگە دۇچ كەلگەن ياشلارنى پەرقلەندۈرۈشىگە ياردەم بېرىشى، شۇنداقلا ئالدىنى ئېلىش ياكى تەكشۈرۈشنى تېخىمۇ بالدۇر باشلاشقا پۇرسەت يارىتىپ بېرىشى مۇمكىن.
«بىزنىڭ ئاخىرقى نىشانىمىز زامانىۋى مۇھىتنىڭ راك خەۋپىنى قوزغاش ئۈچۈن قانداق قىلىپ بىئولوگىيەلىك جەھەتتىن سىڭىپ كىرىدىغانلىقىنى شىفىرلاشتىن ئىبارەت، بۇ ئارقىلىق ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرىنى ئومۇمىي تەۋسىيەلەردىن شەخسىي ئارىلىشىشقا ئۆزگەرتىمىز» دېدى ۋاشۇ مېدىتسىنا (WashU Medicine) ئىنستىتۇتىنىڭ مولېكۇلا يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر مۇتەخەسسىسى، تاشقى كېسەللىكلەر ۋە تېببىي پەنلەر دۆۋەتلىك پىروفېسسورى يىن ساۋ. «بۇ بىزنى خەۋپنى بالدۇر پەرقلەندۈرۈش ۋە شەخسنىڭ بىئولوگىيەلىك ئالاھىدىلىكىگە ماس كېلىدىغان ئالدىنى ئېلىش ستراتېگىيەلىرىنى تۈزۈپ چىقىشقا تېخىمۇ يېقىنلاشتۇرىدۇ.»
يەككە راك خەۋپى ئامىللىرىنىڭ سىرتىغا نەزەر سېلىش
ساۋنىڭ گۇرۇپپىسى ئىلگىرى سېمىزلىك، مېتابولىزم قالايمىقانلىشىش، ھاراق ئىچىش، ھەرىكەتسىز ئولتۇرۇش، ناچار يېمەك-ئىچمەك سۈپىتى ۋە قورساقنى يېرىپ تۇغۇت قاتارلىق ئىنساننىڭ پۈتۈن ھاياتىدىكى راك خەۋپىنى شەكىللەندۈرىدىغان نۇرغۇن ئامىللارنى تەتقىق قىلغان.
بۇ ئامىللارنىڭ ھەر بىرى راكنىڭ نېمە ئۈچۈن ياشلاردا كۆرۈلىدىغانلىقى ھەققىدە يىپ ئۇچى بىلەن تەمىنلىيەلەيدۇ. ئەمما، ھېچقانداق بىر يەككە ئامىل ئومۇمىي يۈزلىنىشنى ئۆزىلا تولۇق چۈشەندۈرۈپ بېرەلمەيدىغانلىقتەك كۆرۈنىدۇ.
بۇ ئەھۋال سايتمان (Siteman) نىڭ تەتقىقات ئەزاسى ساۋ ۋە ئۇنىڭ خىزمەتداشلىرىنى نۇرغۇنلىغان ئوخشىمىغان تەسىرلەرنىڭ ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ راكقا بولغان سەزگۈرلۈكنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن قانداق بىرلىكتە رول ئوينايدىغانلىقىنى ئۆلچەيدىغان تېخىمۇ كەڭ دائىرىلىك ئۇسۇل ئىزدەشكە يېتەكلىدى.
راك چوڭ جەڭلىرى (Cancer Grand Challenges) نىڭ قوللىشى ساۋنىڭ پىروسپېكت (PROSPECT) گۇرۇپپىسىنىڭ بىرلىكتە باشلىقى سۈپىتىدە بۇ مەسىلىنى تېخىمۇ چوڭ كۆلەمدە تەكشۈرۈشىگە پۇرسەت يارىتىپ بەردى.
يېڭى تەتقىقات ئۈچۈن تەتقىقاتچىلار ئەنگلىيە بىئوبانكى (UK Biobank) غا تىزىملاتقان 154 مىڭدىن ئارتۇق ياشنىڭ سانلىق مەلۇماتلىرىنى تەكشۈرۈپ چىقتى. بۇ بانكا كەڭ كۆلەملىك بىئولوگىيەلىك، ساغلاملىق ۋە تۇرمۇش ئۇسۇلى ئۇچۇرلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئۇلار يەنە ئامېرىكا دۆلەتلىك ساغلاملىق تەتقىقات ئىنستىتۇتى (NIH) نىڭ «ھەممىمىز» (All of Us) تەتقىقات تۈرىگە قاتناشقان 10 مىڭدىن ئارتۇق ئامېرىكالىق قاتناشقۇچىنى ئانالىز قىلدى. بۇ تۈر ئامېرىكادا ياشايدىغان بىر مىليوندىن ئارتۇق كىشىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئەتراپلىق ساغلاملىق ساندانى قۇرۇش ئۈچۈن لايىھەلەنگەن تەشەببۇستۇر.
بەدەننىڭ قېرىش سۈرئىتىنى ئۆلچەش
بىئولوگىيەلىك قېرىشنى بېكىتىش ئۈچۈن تۇنجى ئاپتور، ساۋ تەجرىبىخانىسىنىڭ دوكتورلۇق ئوقۇغۇچىسى رۈييى تيەننى ئۆز ئىچىگە ئالغان تەتقىقاتچىلار ئىككى خىل ئوخشىمىغان ئۆلچەمگە قاراپ چىقتى.
بىرىنچىسى سىستېمىلىق قېرىش بولۇپ، ئۇ پۈتۈن بەدەننىڭ ئومۇمىي قېرىشىنى ئۆلچەيدۇ. ئىككىنچىسى ئەزاغا خاس قېرىش بولۇپ، ئۇ يەككە ئەزالارنىڭ ياكى بىئولوگىيەلىك سىستېمىلارنىڭ قانچىلىك تېز قېرىۋاتقانلىقىنى مۆلچەرلەيدۇ.
سىستېمىلىق قېرىش ئۈچۈن تەتقىقاتچىلار فىنوئېيج (PhenoAge) ۋە كلىمېرا-دۇبال ئۇسۇلى (Klemera-Doubal Method) نى ئۆز ئىچىگە ئالغان كلىنىكىلىق بىئولوگىيەلىك بەلگىلەرنى ئىشلىتىدىغان پىشقان ئۇسۇللارغا تاياندى. ئۇلار يەنە كىشىنىڭ مېتابولىزمىدىكى ياش بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئەندىزىلەرنى ئىگىلەش ئۈچۈن لايىھەلەنگەن مېتابولىزم يېشى نومۇرىنى ئىشلەتتى.
مەسىلەن، فىنوئېيج بىئولوگىيەلىك قېرىشنى مۆلچەرلەش ئۈچۈن توققۇز خىل قان بىئو-خىمىيەلىك بەلگىسىنى ئىشلىتىدۇ. بۇلار جىگەر تەرىپىدىن ئىشلەپچىقىرىلىدىغان ئالبۇمىن ۋە بۆرەك تەرىپىدىن چىقىرىۋېتىلىدىغان تاشلاندۇق مەھسۇلات كرىئاتىنىننى ئۆلچەشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئەزاغا خاس قېرىش ئۈچۈن تەتقىقاتچىلار قان پروتېئومىك سانلىق مەلۇماتلىرىنى ئانالىز قىلدى، بۇ سانلىق مەلۇماتلار مەلۇم ئەزا سىستېمىسى بىلەن مۇناسىۋەتلىك نۇرغۇن پروتېئىنلارنىڭ سەۋىيەسىنى ئۆلچەيدۇ. ئاندىن ئۇ پروتېئىن ئەندىزىلىرى يەككە ئەزالارنىڭ بىئولوگىيەلىك يېشىنى مۆلچەرلەشكە ئىشلىتىلدى.
تەتقىقات گۇرۇپپىسى ھەر بىر تۇغۇلغان يىللار گۇرۇپپىسى ئىچىدىكى بىئولوگىيەلىك ياش بىلەن كالېندار يېشى ئوتتۇرىسىدىكى ئوتتۇرىچە پەرقنى ھېسابلاپ چىقتى. ئاندىن ئۇلار ھەر بىر گۇرۇپپىنىڭ پۈتكۈل تەتقىقات ئوتتۇرىچە قىممىتىدىن قانچىلىك پەرقلىنىدىغانلىقىنى ئۆلچەش ئۈچۈن ئۆلچەملىك پەرقتىن پايدىلاندى. ئۆلچەملىك پەرق بولسا سانلىق مەلۇمات نۇقتىلىرىنىڭ ئوتتۇرىچە قىممەت ئەتراپىدا قانچىلىك تارقالغانلىقىنى ئۆلچەيدىغان بىر خىل ئۇسۇلدۇر.
ياش ئەۋلادلاردا تېخىمۇ كونا بىئولوگىيەلىك ھالەت كۆرۈلدى
ئەۋلادلار ئوتتۇرىسىدىكى پەرقلەر ئەنگلىيە ۋە ئامېرىكا نوپۇسىنىڭ ھەر ئىككىلىسىدە كۆرۈنەرلىك بولدى.
ئەنگلىيەدىكى قاتناشقۇچىلار ئارىسىدا، 1965-يىلىدىن 1974-يىلىغىچە بولغان ئارىلىقتا تۇغۇلغانلارنىڭ سىستېمىلىق قېرىش دەرىجىسى، كالېندار يېشى ئامىلى نەزەرگە ئېلىنغاندىمۇ، 1950-يىلىدىن 1954-يىلىغىچە تۇغۇلغانلارغا قارىغاندا بىر ئۆلچەملىك پەرقنىڭ %23 تى مىقدارىدا يۇقىرى بولغان.
تېخىمۇ ئاددىي قىلىپ ئېيتقاندا، تەتقىقاتچىلار ئوخشاش كالېندار يېشىدىكى كىشىلەرنى سېلىشتۇرغاندا، ياش ئەۋلادقا مەنسۇپ كىشىلەرنىڭ بىئولوگىيەلىك ھالىتى ياشانغان ئەۋلاد مەنسۇپلىرىغا قارىغاندا سەل تېخىمۇ كونا بولۇشقا مايىل بولغان.
ئامېرىكا سانلىق مەلۇماتلىرىدا تېخىمۇ چوڭ پەرق كۆرۈلدى.
1990-يىلىدىن 1999-يىلىغىچە بولغان ئارىلىقتا تۇغۇلغان قاتناشقۇچىلارنىڭ سىستېمىلىق قېرىش دەرىجىسى، 1965-يىلىدىن 1969-يىلىغىچە تۇغۇلغانلارغا قارىغاندا بىر ئۆلچەملىك پەرقنىڭ %92 تى مىقدارىدا يۇقىرى بولغان.
تەتقىقاتچىلار ئاندىن بۇ بىئولوگىيەلىك قېرىش پەرقىنىڭ راك كېسىلى بىلەن مۇناسىۋىتى بار-يوقلۇقىنى تەكشۈردى.
تېز قېرىش بالدۇر قوزغىلىدىغان راك كېسىلى بىلەن مۇناسىۋەتلىك
ياشلار گۇرۇپپىسىدىكى تېخىمۇ يۇقىرى سىستېمىلىق قېرىش دەرىجىسى، بالدۇر قوزغىلىدىغان قاتتىق ئۆسمە راكلىرىنىڭ خەۋپىنى %8 ئاشۇرۇۋەتكەن. بۇنىڭ ئىچىدە ئۆپكە، ئاشقازان-ئۈچەي ۋە بەچچىدان راكلىرى بىلەن بولغان مۇناسىۋەت ئەڭ كۈچلۈك بولغان.
قاتناشقۇچىلار سىستېمىلىق قېرىش دەرىجىسىگە ئاساسەن ئۈچ گۇرۇپپىغا بۆلۈنگەندە، يەنە بىر خىل ئەھۋال ئوتتۇرىغا چىقتى.
سىستېمىلىق قېرىشى ئەڭ يۇقىرى بولغان كىشىلەرنىڭ بالدۇر قوزغىلىدىغان قاتتىق ئۆسمە راكىغا گىرىپتار بولۇش خەۋپى، قېرىشى ئەڭ تۆۋەن بولغان قاتناشقۇچىلارغا قارىغاندا %15 يۇقىرى بولغان.
تەتقىقاتچىلار ۋارىسلىق قىلىنغان گېنتىكىلىق راك خەۋپى ۋە تېز قېرىشقا بولغان گېنتىكىلىق مايىللىق قاتارلىق ئامىللارنى ھېسابلاپ چىققاندىن كېيىنمۇ، بۇ مۇناسىۋەت يەنىلا مەۋجۇت بولۇپ تۇرغان.
ئايرىم بىئولوگىيەلىك سىستېمىلارغا قارىغاندا، تېخىمۇ ئېنىق باغلىنىشلار كۆرۈلدى.
ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ بالدۇر قېرىشى، بالدۇر قوزغىلىدىغان ئۆپكە راكى خەۋپىنىڭ يۇقىرى بولۇشى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولغان. ماي توقۇلمىلىرىنىڭ بالدۇر قېرىشى بولسا، بالدۇر قوزغىلىدىغان تۈز ئۈچەي راكى خەۋپىنىڭ يۇقىرى بولۇشى بىلەن باغلانغان.
ساۋ مۇنداق دېدى: «ئەگەر بىز راك خەۋپى ئەڭ يۇقىرى بولغان ياشلارنى تېخى ساغلام ۋاقتىدىلا پەرقلەندۈرەلىسەك، بالدۇر ئارىلىشىشتىن ئەڭ كۆپ مەنپەئەتلىنىدىغان كىشىلەرگە قارىتا ئالدىنى ئېلىش ۋە بالدۇر بايقاش ئىستراتېگىيەلىرىنى مەركەزلەشتۈرەلەيمىز».
ياشلاردا راك كېسىلىنىڭ سەۋەبلىرىنى ئىزدەش
بۇ تەتقىقات ساۋ بىرلىكتە يېتەكچىلىك قىلىۋاتقان «راك كېسىلى تۈگۈنلىرىگە جەڭ ئېلان قىلىش» قارمىقىدىكى PROSPECT گۇرۇپپىسىنىڭ بىر قىسمىدۇر.
«راك كېسىلى تۈگۈنلىرىگە جەڭ ئېلان قىلىش» بولسا ئەنگلىيە راك تەتقىقات جەمئىيىتى ۋە دۆلەتلىك راك ئىنستىتۇتى (NCI) تەرىپىدىن بىرلىكتە قۇرۇلغان خەلقئارالىق تەتقىقات مەبلىغى تەشەببۇسىدۇر. ئۇ ئوخشىمىغان ساھە ۋە دۆلەتلەردىكى ئالىملارنى بىر يەرگە جەم قىلىپ، راك تەتقىقاتىدىكى ئەڭ قىيىن مەسىلىلەر ئۈستىدە ئىزدىنىدۇ.
بۇ مەسىلىلەرنىڭ بىرى، نېمە ئۈچۈن بالدۇر قوزغىلىدىغان راك كېسەللىكلىرىنىڭ بارغانسېرى ئومۇملىشىپ كېتىۋاتقانلىقىغا چۈشەنچە بېرىشتۇر.
«ھازىرچە بىزدە دۇنيا مىقياسىدا ياشلاردا راك كېسىلىنىڭ كۆپىيىشىنى نېمىنىڭ قوزغىتىۋاتقانلىقىغا قارىتا ئېنىق بىر جاۋاب يوق، ئەمما بۇنىڭغا ئوخشاش تەتقىقاتلار بىزنىڭ ئومۇمىي مەنزىرىنى كۆرۈشىمىزگە ياردەم قىلىۋاتىدۇ. بۇ راكنىڭ پەقەت يەككە ھۈجەيرىلەر ئىچىدىكى ئۆزگىرىشلەرنىڭلا تەسىرىگە ئۇچراپ قالماستىن، بەلكى پۈتۈن بەدەن مىقياسىدا يۈز بېرىۋاتقان تېخىمۇ كەڭ ئۆزگىرىشلەرنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىشى مۇمكىنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ» دېدى «راك چوڭ خىرىسلىرى» (Cancer Grand Challenges) تەشكىلاتىنىڭ مۇدىرى، دوكتور داۋىد سىكوت. «بۇ كۆلەمدىكى تەتقىقاتلار دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى ئوخشىمىغان ساھە ئالىملىرىنى مۇشۇنداق مۇرەككەپ مەسىلىلەرنى بىرلىكتە ھەل قىلىش ئۈچۈن جەم قىلغان تەشكىلاتى ئارقىلىق مۇمكىن بولماقتا.»
ساۋ ۋە ئۇنىڭ خىزمەتداشلىرى ھازىر نېمە ئۈچۈن راك كېسىلىنىڭ ياش ئەۋلادلارغا بارغانسېرى كۆپ تەسىر قىلىۋاتقانلىقىنى تېخىمۇ ياخشى چۈشىنىش ئۈچۈن خىزمەت قىلىۋاتىدۇ.
مۇھىت، تۇرمۇش شەكلى ۋە جەمئىيەتتىكى ئۆزگىرىشلەرنىڭ بەدەندە قانداق قىلىپ ئۇزۇن مۇددەتلىك بىئولوگىيەلىك ئىزلارنى قالدۇرىدىغانلىقىنى بېكىتىش تەتقىقاتنىڭ مۇھىم نۇقتىسىدۇر. بۇ تەسىرلەر قېرىشنىڭ تېزلىشىشىنى شۇنداقلا بەزى كىشىلەرنى كېسەللىككە تېخىمۇ ئاجىز قىلىپ قويىدىغان باشقا ئالامەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئېلىشى مۇمكىن.
تەتقىقاتچىلار بۇ خەتەرلەرنىڭ پۈتۈن ھايات داۋامىدا قانداق يىغىلىدىغانلىقىنى ئىز قوغلاپ تەكشۈرۈش ئارقىلىق، ياشلاردا كۆرۈلىدىغان راك كېسىلىنىڭ بىئولوگىيەلىك مەنبەلىرىنى تېخىمۇ كۆپ ئاشكارىلاشنى ئۈمىد قىلىدۇ.
ئاخىرقى نىشان پەقەت راكنىڭ نېمە ئۈچۈن بالدۇر يېتىلىدىغانلىقىنى چۈشىنىشلا ئەمەس، بەلكى سالامەتلىكى تېخى ياخشى تۇرۇپلا يۇقىرى خەتەرگە دۇچ كەلگەن كىشىلەرنى پەرقلەندۈرۈپ چىقىشتۇر. بۇ ئالدىنى ئېلىش ۋە تەكشۈرۈش خىزمىتىنى بالدۇرراق باشلاش، شۇنداقلا داۋالاش تەدبىرلىرىنى يەككە كىشىنىڭ بىئولوگىيەلىك ئالاھىدىلىكىگە ئاساسەن تۈزۈپ چىقىشنى مۇمكىن قىلىدۇ. بۇ ئارقىلىق راكنى داۋالاشنى كېسەللىك باشلىنىشتىن بۇرۇن توختىتىش يۆنىلىشىگە بۇرۇش كۆزدە تۇتۇلغان.
بۇ خىزمەت ئەنگلىيە راك تەتقىقاتى جەمئىيىتى تەرىپىدىن مەبلەغ سېلىنغان «راك چوڭ خىرىسلىرى» تەشكىلاتىنىڭ قوللىشىدىكى «پىروسپېكت» (PROSPECT) گۇرۇپپىسىنىڭ بىر قىسمىدۇر؛ ياردەم نومۇرى: CGCATF-2023/100043 ۋە CGCATF-2023/100037. شۇنداقلا ئامېرىكا دۆلەتلىك سەھىيە تەتقىقات ئورنى (NIH) قارمىقىدىكى دۆلەتلىك راك ئىنستىتۇتى تەرىپىدىن قوللانغان؛ ياردەم نومۇرى: OT2CA297577 ۋە OT2CA297576. بۇنىڭدىن باشقا فىرانسىيە دۆلەتلىك راك ئىنستىتۇتى ۋە ئەنگلىيە راك تەتقىقاتى جەمئىيىتىنىڭ «بوۋېلبابې» (Bowelbabe) راك تەتقىقات فوندىنىڭ قوللىشىغا ئېرىشكەن. بۇ تۈر يەنە NIH/دۆلەتلىك راك ئىنستىتۇتىنىڭ R37CA246175 نومۇرلۇق ياردەم پۇلى، NIH/دۆلەتلىك دىئابېت، ھەزىم قىلىش ۋە بۆرەك كېسەللىكلىرى ئىنستىتۇتىنىڭ P30DK052574 نومۇرلۇق ياردەم پۇلى ھەمدە بارنېس-جۇئىش دوختۇرخانىسى فوندى جەمئىيىتى ئارقىلىق ئالۋىن ج. سايتمان راك مەركىزى تەرىپىدىن قوللانغان. تېخىمۇ كۆپ ياردەملەرنى ساينت لۇئىستىكى ۋاشىنگتون ئۇنىۋېرسىتېتى تېببىي ئىنستىتۇتىغا بېرىلگەن NIH مولېكۇلا ئۆسمە كېسەللىكلىرى تەربىيەلەش ياردەم پۇلى (T32CA113275)، بالىلار ئاشقازان-ئۈچەي كېسەللىكلىرى تەتقىقاتىنى تەربىيەلەش پىروگراممىسىنىڭ ياردەم پۇلى (T32DK077653)، ساينت لۇئىستىكى ۋاشىنگتون ئۇنىۋېرسىتېتى تېببىي ئىنستىتۇتىنىڭ كلىنىكىلىق ۋە تەرجىمە پەنلىرى ئىنستىتۇتى (ياردەم نومۇرى: UL1TR002345) ۋە بارنېس-جۇئىش دوختۇرخانىسى فوندى جەمئىيىتى تەمىنلىگەن. مەزمۇنغا پەقەت ئاپتورلار ئۆزى مەسئۇل بولۇپ، NIH نىڭ رەسمىي كۆز قارىشىغا ۋەكىللىك قىلمايدۇ.
ماتېرىياللارنى ۋاشىنگتون ئۇنىۋېرسىتېتى تېببىي ئىنستىتۇتى (WashU Medicine) تەمىنلىگەن. ئەسلى ماقالىنى جۇلىيا ئېۋانگېلۇ سترائىت يازغان. ئەسكەرتىش: مەزمۇن ئۇسلۇب ۋە ئۇزۇنلۇق جەھەتتىن تەھرىرلەنگەن بولۇشى مۇمكىن.
ئالىملار دەرىجىدىن تاشقىرى باكتېرىيەلەرگە قارشى ھەيران قالارلىق كۈچكە ئىگە 160 مىليون يىللىق مولېكۇلالارنى قايتا تىرىلدۈردى
مارىسنىڭ چوڭقۇر قاتلاملىرىدا 400 گرادۇسلۇق بىر سىر يوشۇرۇنغان
مەنبە: ScienceDaily Health | Mon, 14 Sep 2026 10:47