ۋىئولا داۋىس قوقاق ئاغرىقىنىڭ «10 دىن 9» دەرىجىدە ئىكەنلىكىنى بىلدۈردى: بۇ كېسەللىك ئۇنىڭ ھاياتىنى قانداق ئۆزگەرتتى؟

ئېممى، گراممى، ئوسكار ۋە تونىي مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن ئارتىس ۋە فىلىم ئىشلىگۈچى ۋىئولا داۋىس 50 ياشتا، يەنى كەسپىي ھاياتىنىڭ ئەڭ يۇقىرى پەللىسىگە چىققاندا بەل ئورام تۈگمىچى (shingles) كېسىلىگە گىرىپتار بولغان.
«سەپەر قىلىۋاتقان ۋە بىر-بىرىگە ئۇلانغان فىلىم سۈرەتكە ئېلىش خىزمەتلىرىنى تەڭپۇڭلاشتۇرۇشقا ئۇرۇنۇۋاتقان مەزگىلدە، تۇيۇقسىز قورسىقىمنىڭ ئوتتۇرىسىدىن باشلىنىپ ئارقامغا چۆرىدەپ چىققان بىر قاپارتما پەيدا بولدى» دېدى ئۇ خېلتلاينغا. «ئاغرىق 10 باللىق سىستېمىدا جەزمەن 9 بال ئىدى».
خىزمەتكە زېھنىنى مەركەزلەشتۈرۈۋالغان داۋىس دەرھال دوختۇرغا كۆرۈنمىگەن. ئۇنىڭ ئالامەتلىرى ئاخىرىدا پەسەيگەن بولسىمۇ، ئەمما كېيىن ئارقىسىنىڭ يۇقىرى قىسمىدا يەنە قايتىلانغان.
داۋىس «ئاشۇ چاغدا مەن »ئەي خۇدا، مېنى زەھەرلىك ئۆمۈچۈك چېقىۋالغان ئوخشايدۇ» دەپ ئويلىغان ئىدىم» دېدى. «بۇ خۇددى ئىنتايىن ئېغىر نېرۋا ئاغرىقىدەك ھېس قىلىناتتى... ئاندىن كىمدۇر بىرى بەل ئورام تۈگمىچى دېگەن سۆزنى تىلغا ئالدى».
دوختۇرغا كۆرۈنگەندىن كېيىن، داۋىس ئۆزىنىڭ بەل ئورام تۈگمىچى بولۇپ قالغانلىقىنى بىلگەن. بۇ كېسەللىك سۇچېچىكىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ۋىرۇس بىلەن ئوخشاش بىر ۋىرۇستىن كېلىپ چىقىدىكەن. ئۇ يەنە ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ تەبىئىي ئاجىزلىشىشىغا ئەگىشىپ، ياشنىڭ چوڭىيىشى بىلەن خەتەرنىڭ ئېشىپ بارىدىغانلىقىنىمۇ بىلگەن.
ئامېرىكا ئائىلە دوختۇرلىرى ئاكادېمىيەسى مۇدىرىيەت ھەيئىتىنىڭ ئەزاسى، تېببىي پەنلەر دوكتۇرى روبىن ليۇ خېلتلاينغا: «بۇ يەنە يۇقۇملۇق قاپارتما نېرۋا ئاغرىقىنى، يەنى بەل ئورام تۈگمىچى قوزغالغاندىن كېيىن كېلىپ چىقىدىغان ئۆمۈرلۈك ئاغرىقنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن» دېدى.
بەل ئورام تۈگمىچى كۈندىلىك تۇرمۇشقا، جۈملىدىن خىزمەت ۋە ئۇيقۇغا تەسىر كۆرسىتەلەيدۇ.
روۋان ئۇنىۋېرسىتېتى سۆڭەك كېسەللىكلىرى تېببىي ئىنستىتۇتىنىڭ قوشۇمچە پىروفېسسورى، ئائىلە تېبابىتى دوختۇرى جېننىفېر كاۋدېل خېلتلاينغا مۇنداق دېدى: «نۇرغۇن كىشىلەر بەل ئورام تۈگمىچىنىڭ نېرۋا ئاغرىقى بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئىكەنلىكىنى ھېس قىلىپ كەتمەيدۇ، بەزى كىشىلەردە بولسا قاپارتمىلار يوقاپ كەتكەندىن كېيىنمۇ، يوشۇرۇن ئۇزۇن مۇددەتلىك ئەگەشمە كېسەللىكلەر سەۋەبىدىن ئاغرىق ئايلارچە ياكى يىللارچە داۋاملىشىشى مۇمكىن».
ئامېرىكادا تەخمىنەن ھەر ئۈچ ئادەمنىڭ بىرى ئۆز ھاياتىدا بىر قېتىم بەل ئورام تۈگمىچى كېسىلىگە گىرىپتار بولىدۇ.
ليۇ: «ئىلگىرى سۇچېچىكى چىققان ھەر قانداق ئادەم بۇنىڭغا گىرىپتار بولۇشى مۇمكىن، ئەمما ياشنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ خەتەر ئاشىدۇ» دېدى.
بەل ئورام تۈگمىچى ھەققىدە مەلۇماتقا ئېرىشكەندىن كېيىن، داۋىس ئۆز بەدىنىگە سەل قاراشقا بولمايدىغانلىقىنى تونۇپ يەتكەنلىكىنى ئېيتتى.
ئۇ مۇنداق دېدى: «سىز جەزمەن سەل قارىماسلىقىڭىز كېرەك. مەن كىشىلەرنىڭ بۇ گەپنى زېرىككۈدەك دەرىجىدە تەكرارلايدىغانلىقىنى بىلىمەن، ئەمما مەن ئۈچۈن ئېيتقاندا، بۇ سۈرەتنى ئاستىلىتىش دېگەنلىك ئىدى. لېكىن كېيىن بەل ئورام تۈگمىچى مېنى ئاستىلىتىشقا مەجبۇرلىدى... گەرچە مەن ئورنۇمدىن تۇرۇپ چېنىقىۋاتقان بولساممۇ، ئەمما ئاغرىق ۋە ماغدۇرسىزلىق ئىنتايىن يامان ئىدى».
ھازىر 61 ياشقا كىرگەن داۋىس جى-ئېس-كەي (GSK) شىركىتى بىلەن بىرلىشىپ، بەل ئورام تۈگمىچى ھەققىدە چۈشەنچىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن «ئەمەلىيەتتە، بەل ئورام تۈگمىچى» (Shingles, actually) ناملىق پائالىيەتكە قاتناشتى.
ئۇ: «مەن ئاياللارغا ئۆزىنى ھەقىقىي قەدىرلەش ۋە ئۆز بەدىنىگە ھۆرمەت قىلىش ھەققىدە ئۇچۇر يوللاۋاتىمەن» دېدى. «ئۇلارنىڭ بەدىنى سۆزلەيدۇ، ئۇلار ئۆز ھاياتىدىكى يەنە بىر پېرسوناژ».
بەل ئورام تۈگمىچى بىلەن بولغان سەرگۈزەشتىسىدىن كېيىن، داۋىس قەرەللىك يىللىق سالامەتلىك تەكشۈرتۈشنى ئورۇنلاشتۇرۇشقا باشلىغان.
داۋىس: «ئىلگىرى، مەن جەزمەن دوختۇرغا باراتتىم، ئەمما پەقەت ئىنتايىن زۆرۈر تېپىلغاندا، مەسىلەن بوغۇز ئۈچەي تەكشۈرتۈش ياكى كۆكرەك تەكشۈرتۈش ئۈچۈنلا باراتتىم، ئەمما بىرەر غەيرىي ئەھۋال ھېس قىلسام بارمايتتىم» دېدى.
ھازىر، ئۇ ئۆزىدە بىرەر ناچارلىق ھېس قىلسالا، دوختۇرغا كۆرۈنۈشتە ئىككىلىنىپ ئولتۇرمايدۇ. ئۇ دوختۇرلارغا ئۆز بەدىنىدە نېمە ئىشلارنىڭ يۈز بېرىۋاتقانلىقى ھەققىدە راستچىل بولۇشنى مۇھىم دەپ قارايدۇ ۋە سوئال سوراشتىن تارتىنىپ قالمايدۇ.
«مەن بۇنى ئۆزۈمنىڭ ۋەزىپىسى دەپ ھېس قىلىمەن. بۇ مېنىڭ ئۆزۈم ئالدىدىكى مەجبۇرىيىتىم، شۇنداقلا قىزىم، يولدىشىم ۋە مەن ھالىدىن خەۋەر ئېلىۋاتقان، ئېغىر دەرىجىدىكى تېڭىرقاش كېسىلىگە گىرىپتار بولغان ياشانغان ئاپام ئالدىدىكى مەجبۇرىيىتىمدۇر» دېدى داۋىس.
كودىل دوختۇردىن سوئال سوراشنىڭ مۇھىملىقىنى تەكىتلىدى.
ئۇ مۇنداق دېدى: «بىز دەل مۇشۇنىڭ ئۈچۈن بۇ يەردە. بەزىدە بىمارلار ماڭا دوختۇر تەرەپ تىلغا ئالمىغان تېمىلارنى ئوتتۇرىغا قويۇش ياكى سوئال سوراشقا بولىدىغانلىقىنى بىلمەيدىغانلىقىنى ئېيتىپ بېرىدۇ. لېكىن «مەندە بەلباغسىمان تېمىرتىك خەۋپى بارمۇ؟» دېگەندەك ئاددىي بىر سوئال باشلىنىش ئۈچۈن ناھايىتى ياخشى قەدەم بولالايدۇ».
داۋىس بېسىمنى ئازايتىشنى ئەڭ مۇھىم ئىش قىلغان. ئۇ بەلباغسىمان تېمىرتىك كېسىلىگە گىرىپتار بولغاندا، بىر تەرەپتىن ئېغىر خىزمەت يۈكىنى كۆتۈرۈۋاتقان، يەنە بىر تەرەپتىن قىزىنى بېقىۋېلىپ يېڭى ئانا بولۇش ھاياتىغا ماسلىشىۋاتقان ئىدى.
«مەن بېسىمغا پىسەنت قىلمايدىغان بىرى ئىدىم» دېدى داۋىس. «بىز بىر-بىرىمىز بىلەن كۆرۈشكەندە، بۇ گوياكى كىم بېسىمغا ئەڭ ياخشى تاقابىل تۇرالايدۇ دېگەن مۇسابىقىگە ئايلىنىپ قالاتتى. مەن پۇرسەت كەلگەندە چوقۇم چىڭ تۇتۇشۇم كېرەك دەپ ھېس قىلاتتىم».
بۈگۈنكى كۈندە داۋىس ياستۇقلىرىغا لاۋاندى پۇرىقى چېچىش، تۇزلۇق سۇدا يۇيۇنۇش، مېدېتاتسىيە قىلىش، پىسخىكىلىق داۋالىنىش، چېنىقىش، دالا پائالىيىتى بىلەن شۇغۇللىنىش، ئاداشقان نېرۋىنى غىدىقلاش ئارقىلىق بېسىمنى يېنىكلىتىش ھەمدە ئائىلە-تاۋابىئاتلىرى ۋە دوستلىرى بىلەن ئالاقە قىلىش قاتارلىق پائالىيەتلەر ئارقىلىق بېسىمنى ئازايتىشنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويدى.
«ھازىر مەن بۇ ئىشلارنى سەل ئاشۇرۇۋەتكەندەك قىلىمەن، چۈنكى خىزمەت پىلانىم بىلەن رىقابەتلىشىش ئۈچۈن شۇنداق قىلىشىم كېرەك دەپ قارايمەن. لېكىن بۇ مېنىڭ ئۆزۈم ئالدىدىكى مەجبۇرىيىتىم» دېدى داۋىس.
شۇنداقتىمۇ، فىلىم ئىشلەش ۋە تەشۋىقات پائالىيەتلىرى سەۋەبىدىن ئۇنىڭ كەسپى يەنىلا جىددىي ۋە ۋاقىتنى كۆپ ئالىدىغان بولۇپ كەلمەكتە. ئۇ يەنىلا بېسىمنى يېنىكلىتىشكە ۋاقىت چىقىرىدۇ ۋە ئۆزىگە خۇشاللىق ئېلىپ كېلىدىغان تۈرلەرگە ئەھمىيەت بېرىدۇ.
«كەسپىڭىزنىڭ مۇھىملىقى پەقەت سىزنىڭ ئۇنىڭدىن قانچىلىك ھۇزۇرلىنىشىڭىز ۋە ئۇنىڭ ھاياتىڭىزغا قانچىلىك قىممەت قوشۇشى بىلەن ئۆلچىنىدۇ» دېدى داۋىس. «مەن ئىلگىرى كەسپىمنى ئۆزۈمنىڭ قىممىتىنى بەلگىلەيدىغان ئامىل دەپ قارايتتىم. ھازىر ئۇنداق ھېس قىلمايمەن... مەن ئاللىبۇرۇن قىممەتلىك ئىكەنلىكىمنى ھېس قىلىمەن... مەن تۇغۇلۇشتىنلا قىممەتلىك ئىدىم. مەن بۇنىڭغا مۇشۇنداق قارايمەن».
ليۇنىڭ ئېيتىشىچە، ۋاكسىنا ئەملىتىش بەلباغسىمان تېمىرتىكتىن مۇداپىئەلىنىشنىڭ ئەڭ ياخشى يولىدۇر. بەلباغسىمان تېمىرتىك ۋاكسىنىسىنىڭ كېسەللىكنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈنۈمى %90 تىن ئاشىدۇ.
«بالىلار ئۈچۈن بۇ خىل قوغداش سۇ چېچىكى ۋاكسىنىسىدىن باشلىنىدۇ، بۇنى بالىلارنىڭ باشقا دائىملىق ۋاكسىنىلىرى بىلەن بىللە ئەملەشكە بولىدۇ. سۇ چېچىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىش كېيىنكى ھاياتىدا بەلباغسىمان تېمىرتىك كېسىلىگە گىرىپتار بولۇش خەۋپىنىمۇ تۆۋەنلىتىدۇ» دېدى ئۇ.
ليۇ 50 ياش ۋە ئۇنىڭدىن يۇقىرى ياشتىكى چوڭلارغا، شۇنداقلا ئىممۇنىتېت سىستېمىسى ئاجىزلىغان 19 ياش ۋە ئۇنىڭدىن يۇقىرى ياشتىكىلەرگە بەلباغسىمان تېمىرتىك ۋاكسىنىسىنى ئىككى قېتىم ئەملىتىشنى تەۋسىيە قىلىدۇ.
«بەزى بىمارلاردا تېخىمۇ كۆپ سوئاللار بولۇشى مۇمكىن، چۈنكى بۇ ۋاكسىنىنىڭ ئەكىس تەسىرى باشقا ۋاكسىنىلارغا قارىغاندا تېخىمۇ كۆرۈنەرلىك بولىدۇ، شۇڭا شۇنى چۈشىنىش كېرەككى: ۋاكسىنىدىن كېلىپ چىققان قىسقا مۇددەتلىك قولايسىزلىققا قارىغاندا، بەلباغسىمان تېمىرتىكتىن كېلىپ چىقىدىغان ئۇزۇن مۇددەتلىك ئەگەشمە كېسەللىكلەرنىڭ خەۋپى تېخىمۇ چوڭ بولىدۇ» دېدى ليۇ.
ئەكىس تەسىرلەر باش ئاغرىقى ياكى ۋاكسىنا ئۇرۇلغان ئورۇننىڭ قىزىرىشى، ئىششىشى، قىچىشىشى ۋە ئاغرىشى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
«مەن بىمارلىرىمغا بۇ خىل ئىنكاسلارنىڭ نورمال ئىكەنلىكىنى ۋە ئادەتتە بىر-ئىككى كۈن ئىچىدە يوقىلىدىغانلىقىنى ئېيتىمەن. بۇ سىزنىڭ بەدىنىڭىزنىڭ قوغداش كۈچىنى بەرپا قىلىۋاتقانلىقىنىڭ نورمال بەلگىسىدۇر» دېدى ليۇ.
مەنبە: Healthline | Tue, 13 Oct 2026 07:07