سى دى سى نىڭ بىلدۈرۈشىچە ئاياللار ۋە ياشلار تېخىمۇ كۆپ چارچاش ھېس قىلىدۇ

ئامېرىكا كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە كونترول قىلىش مەركىزى (سى-دى-سى) قاراشلىق دۆلەتلىك ساغلاملىق ستاتىستىكا مەركىزى (ئېن-سى-ھېچ-ئېس) تەرىپىدىن 3-سېنتەبىر ئېلان قىلىنغان بىر دوكلاتقا ئاساسلانغاندا، چارچاش ئامېرىكا قوشما ئىئىشتاتلىرىدىكى چوڭلار ئارىسىدا ئىنتايىن ئومۇملاشقان.
دۆلەتلىك ساغلاملىق ستاتىستىكا مەركىزى چوڭلارنىڭ %71.5 نىڭ ئاز دېگەندە بىر قانچە كۈن چارچاش ھېس قىلىدىغانلىقىنى، %10.7 نىڭ بولسا كۆپىنچە كۈنلەردە چارچاش ھېس قىلىدىغانلىقىنى بايقاپ چىققان.
چوڭلارنىڭ %16.6 ي كۆپىنچە كۈنلەردە ياكى ھەر كۈنى چارچاش، يەنى «پات-پات چارچاش» ئەھۋالىنى مەلۇم قىلغان.
چارچاش پەقەت ئۇيقۇسى كېلىش ياكى ھېرىپ قېلىشلا ئەمەس. ئۇ كۈندىلىك پائالىيەتلەرگە دەخلى قىلىدىغان ھەمدە ئۇخلىغاندىمۇ ياخشىلانمايدىغان ھەددىدىن زىيادە چارچاش سېزىمى ۋە ئېنېرگىيە كەمچىل بولۇشتۇر.
«رېكوۋېرد» تەشكىلاتىنىڭ دوكتورى ۋە باش زەھەرلىك چېكىملىك خۇمارى مۇتەخەسسىسى مەت گلوۋىياك: «بۇ بايقاشلار كىشىنى ئەندىشىگە سالىدۇ، ئەمما ھەيران قالارلىق ئەمەس. نۇرغۇن ئامېرىكىلىقلار خىزمەت، ئائىلە مەسئۇلىيىتى، ئىقتىسادىي بېسىم ۋە كەلگۈسىگە بولغان ئۈزلۈكسىز غۇۋالىقنى تەڭشەشكە تىرىشىۋاتىدۇ» دېدى. گلوۋىياك بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
دوكلاتتا پات-پات چارچاشنىڭ تۈپ سەۋەبلىرى تەتقىق قىلىنمىغان. شۇنداقتىمۇ، مۇتەخەسسىسلەر بېسىمنىڭ چارچاشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان نۇرغۇن ئامىللارنىڭ بىرى ئىكەنلىكىنى ئېيتماقتا.
دۆلەتلىك ساغلاملىق ستاتىستىكا مەركىزىنىڭ دوكلاتىدا 2024-يىللىق دۆلەتلىك ساغلاملىق زىيارەت تەكشۈرۈشىدە توپلانغان سانلىق مەلۇماتلار ئارقىلىق 18 ياش ۋە ئۇنىڭدىن چوڭ بولغانلار ئارىسىدىكى چارچاش ئالامەتلىرى مۆلچەرلەنگەن.
تەكشۈرۈشتە ئاياللارنىڭ ئەرلەرگە قارىغاندا پات-پات چارچاشنى ھېس قىلىش نىسبىتىنىڭ يۇقىرىلىقى بايقالغان بولۇپ، %20 ئايال بۇ ئەھۋالنى مەلۇم قىلغان. ياشلارنىڭ پات-پات چارچاشنى مەلۇم قىلىش نىسبىتىمۇ يۇقىرى بولۇپ، 18 ياشتىن 34 ياشقىچە بولغانلارنىڭ %19.5 ي بۇنى باشتىن كەچۈرگەن.
گلوۋىياك: «ئاياللار ۋە ياشلار كۆپىنچە چارچاشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ئۆزگىچە بېسىملارغا دۇچ كېلىدۇ. نۇرغۇن ئاياللار باشقىلارغا غەمخورلۇق قىلىش، كەسپىي ۋە شەخسىي مەسئۇلىيەتلەرنى تەڭشەيدۇ، ياشلار بولسا ھاياتتىكى چوڭ ئۆزگىرىشلەر، ئىقتىسادىي غۇۋالىق ۋە يۇقىرى ئىجتىمائىي ئۈمىدلەر بىلەن تىركىشىدۇ» دېدى.
«بۇ ئىككى گۇرۇپپا يەنە روھىي ساغلاملىق ۋە بەخت-سائادەت بىلەن مۇناسىۋەتلىك كەچۈرمىشلىرىگە تېخىمۇ بەكرەك دىققەت قىلىشى ۋە ئۇنى ئېتىراپ قىلىشنى خالىشى مۇمكىن، بۇ بولسا چارچاشنىڭ قانداق تونۇلۇشى ۋە مەلۇم قىلىنىشىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ.»
دوكلاتتا يەنە پات-پات چارچاشنىڭ ئىرق ۋە ئېتنىك كېلىپ چىقىش بويىچە پەرقى بايقالغان:
- قارا تەنلىك چوڭلار: %19.5
- ئاق تەنلىك چوڭلار: %17.1
- ئىسپان تەنلىك چوڭلار: %15.6
- ئاسىيالىق چوڭلار: %7.2
پات-پات چارچاش بەزى رايونلاردا تېخىمۇ ئومۇملاشقان بولۇپ، جەنۇبتا %17.7، ئوتتۇرا غەربىي رايوندا %17.5 بولغان.
پات-پات چارچاش يېزا رايونلىرىدا (%20.5)، شەھەر رايونلىرىغا (%14.5) قارىغاندا تېخىمۇ كۆپ كۆرۈلگەن.
پات-پات چارچاش ھېس قىلغان كىشىلەر يەنە باشقا ئىقتىدار قىيىنچىلىقلىرىنىمۇ مەلۇم قىلغان، جۈملىدىن:
- بىلىش ئىقتىدارى (ئەستە تۇتۇش ياكى زېھىننى مەركەزلەشتۈرۈش)
- ھەرىكەت قىلىش (يۆتكىلىش ياكى مېڭىش)
- ئۆزىگە غەمخورلۇق قىلىش (كىيىنىش ياكى يۇيۇنۇش)
- ئالاقە (چۈشىنىش ياكى چۈشەندۈرۈش)
پات-پات چارچاش ھېس قىلمايدىغان كىشىلەرگە سېلىشتۇرغاندا، پات-پات چارچاشنى باشتىن كەچۈرگەنلەردە چۈشكۈنلۈك ئالامەتلىرى كۆرۈلۈش ئېھتىماللىقى ئۈچ ھەسسىدىن، بىلىش ئىقتىدارى قىيىنچىلىقى ۋە ئەندىشە ئالامەتلىرى كۆرۈلۈش ئېھتىماللىقى ئىككى ھەسسە يۇقىرى بولغان.
پات-پات چارچاش ھېس قىلغان كىشىلەر يەنە خىزمەت ۋە ئىجتىمائىي تۇرمۇشىنىڭ تەسىرگە ئۇچرىغانلىقىنى بايقىغان. پات-پات چارچاش ھېس قىلغانلارنىڭ %36 ي خىزمەتتە چەكلىمىگە ئۇچرىغانلىقىنى مەلۇم قىلغان.
ئىجتىمائىي پائالىيەتلەرگە كەلسەك، %16.2 كىشى ئىجتىمائىي پائالىيەتلەردە بەزى قىيىنچىلىقلارنىڭ بارلىقىنى، %12.8 كىشى بولسا نۇرغۇن قىيىنچىلىقلارنىڭ بارلىقىنى ياكى بۇ پائالىيەتلەرگە پۈتۈنلەي قاتنىشالمايدىغانلىقىنى مەلۇم قىلغان.
دائىم چارچاش ھېس قىلىدىغان كىشىلەرنىڭ ئەڭ كۆپ قىسمى (45.3 پىرسەنتى) ئالامەتلىرىنىڭ كۈن بويى مەلۇم ۋاقىت داۋاملىشىدىغانلىقىنى، 34.5 پىرسەنتى كۈننىڭ كۆپ قىسمىدا داۋاملىشىدىغانلىقىنى، 20.2 پىرسەنتى بولسا پۈتۈن كۈن داۋاملىشىدىغانلىقىنى مەلۇم قىلغان.
ئەڭ كۆپ قىسىم كىشىلەر (46.8 پىرسەنتى) يەنە چارچاش دەرىجىسىنىڭ «ئازراق بىلەن كۆپ ئارىلىقىدا» ئىكەنلىكىنى بىلدۈرگەن. باشقىلار چارچاش دەرىجىسىنى «كۆپ» (38.8 پىرسەنت) ۋە «ئازراق» (14.5 پىرسەنت) دەپ تەسۋىرلىگەن.
چارچاش باشقا ساغلاملىق مەسىلىلىرىنىڭ ئالامىتى ياكى دورىلارنىڭ ئەكىس تەسىرى بولۇشى مۇمكىن. ئەمما ئۇ يەنە روھىي بېسىم بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇشىمۇ مۇمكىن.
«جىسمانىي ۋە روھىي جەھەتتىكى چارچاشنىڭ يۈز بېرىش سەۋەبلىرى ئىنتايىن كۆپ. ھەتتا بىرلا كىشىدە چارچاشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان كۆپ خىل ئامىللار كۆرۈلۈشى مۇمكىن» دېدى كالىفورنىيە شتاتىنىڭ سانتا مونىكا شەھىرىدىكى پروۋىدېنس سېنت جون ساغلاملىق مەركىزىنىڭ ئائىلە تېبابىتى دوختۇرى داۋىد كۇتلېر. ئۇ بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
سوزۇلما خاراكتېرلىك روھىي بېسىم كورتىزول ۋە ئادرېنالىن قاتارلىق بېسىم ھورمونلىرىدا ئۇزۇن مۇددەتلىك ئۆزگىرىشلەرنى پەيدا قىلىپ، چارچاشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.
ئامېرىكا پىسخولوگىيە جەمئىيىتى (APA) تەرىپىدىن ئېلىپ بېرىلغان ئەڭ يېڭى «ئامېرىكادىكى روھىي بېسىم تەكشۈرۈشى» دە بايقىلىشىچە، قۇرامىغا يەتكەنلەرنىڭ كۆپىنچىسى ئۆزىنى يالغۇز قالغان، چەتكە قېقىلغان ھېس قىلغان ھەمدە كەلگۈسىگە نىسبەتەن ئىلگىرىكىگە قارىغاندا تېخىمۇ كۆپ بېسىم ھېس قىلغان.
گلوۋىياك بۇ قاراشقا قوشۇلدى ۋە «روھىي بېسىم سوزۇلما خاراكتېرگە ئايلانغاندا، چارچاش ئاندا-ساندا يۈز بېرىدىغان ئەھۋال ئەمەس، بەلىك كۈندىلىك تۇرمۇشنىڭ ئادەتتىكى بىر قىسمىغا ئايلىنىپ قالىدۇ» دەپ ئەسكەرتتى.
ھەيز كېسىلىش مەزگىلىدىكى چارچاش ماددا ئالمىشىش، ھورمون ۋە پىسخىكىلىق-ئىجتىمائىي ئۆزگىرىشلەرنىڭ مۇرەككەپ بىرىكمىسىدىن كېلىپ چىقىدىغان بولۇشى مۇمكىن، بۇلار بەدەننىڭ ئېنېرگىيە تەڭپۇڭلۇقىنى بۇزۇۋېتىدۇ.
ھەيز كېسىلىش مەزگىلىدە يامانلىشىپ كېتىدىغان بارلىق ئالامەتلەر ئىچىدە چارچاش كىلىنىكىلىق جەھەتتىن ئىنتايىن مۇھىم، چۈنكى ئۇ كىشىنى ھەرىكەت ئىقتىدارىدىن قالدۇرۇپ قويۇشى مۇمكىن.
بۇ يەنە ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان ۋە كىشىنى بىئارام قىلىدىغان ئالامەتلەرنىڭ بىرىدۇر.
بىر تۈرلۈك تەتقىقاتتا بايقىلىشىچە، ھەيز كېسىلگەندىن كېيىنكى ئاياللارنىڭ 85.3 پىرسەنتى، ھەيز كېسىلىش ھارپىسىدىكى ئاياللارنىڭ 46.5 پىرسەنتى جىسمانىي ۋە روھىي جەھەتتىن چارچاشنى مەلۇم قىلغان.
ئەگەر چارچاش ھېسسىياتىڭىز ئىككى ھەپتىدىن ئارتۇق داۋاملاشسا ياكى كۈندىلىك پائالىيەتلىرىڭىزگە توسالغۇ بولۇشقا باشلىسا، ساغلاملىق مۇتەخەسسىسلىرى بىلەن كۆرۈشۈشنى ئويلىشىشىڭىز مۇمكىن.
ئەگەر چارچاش ئېغىر بولسا ياكى سەۋەبى ئېنىق بولمىغان ئورۇقلاش، نەپەس سىقىلىش ياكى قىزىتما قاتارلىق باشقا ئالامەتلەر بىلەن بىللە كۆرۈلسە، دوختۇردىن مەسلىھەت سوراش ياخشى تاللاشتۇر.
گلوۋىياك خېلتلاينغا چارچاشنى كونترول قىلىشنىڭ ئۇنى كەلتۈرۈپ چىقارغۇچى ئېھتىماللىققا ئىگە ئامىللارنى بېكىتىشتىن باشلىنىدىغانلىقىنى ئېيتتى.
كۇتلېر بۇ قاراشقا قوشۇلدى ۋە سەۋەبىنى ئېنىقلاش ئۈچۈن بىمارنىڭ تۇرمۇشىدىكى بارلىق تەرەپلەرنى ۋە كېسەللىك تارىخىنى ئەستايىدىل، تەپسىلىي چۈشىنىش كېرەكلىكىنى قوشۇمچە قىلدى.
كۇتلېر يەنە بىر كىشىنىڭ چارچاش كەچۈرمىشىنى دەلىللەش ۋە بۇ ئالامەتنىڭ ھەقىقىي ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلىشنىڭ مۇھىملىقىنى ئەسكەرتتى. دىئاگنوز قويۇش جەريانىدا تۈپ سەۋەبىنى ئىزدەۋاتقاندا، قوللىغۇچى خاراكتېرلىك داۋالاش ئىنتايىن مۇھىمدۇر.
گلوۋىياك «سەۋەبىنى تېخىمۇ ياخشى چۈشەنگەندىن كېيىن، كىشىلەر چەك-چېگرا بەلگىلەش، ئۇيقۇ ئادىتىنى ياخشىلاش، ياردەم سوراش ياكى تۇرمۇش شەكلىنى ئۆزگەرتىش قاتارلىق مەقسەتلىك تەدبىرلەرنى قوللانسا بولىدۇ. چۈشىنىش مۇھىم، ئەمما ئەھمىيەتلىك ئۆزگىرىش ئۈچۈن ھەرىكەتكە كېلىش كېرەك» دېدى.
مەنبە: Healthline | Thu, 17 Sep 2026 17:48