ئۆز ئۆزىگە قارشى ئىممۇنىتېت كېسەللىكلىرىگە گىرىپتار بولغان ئاياللارغا خاتا دىئاگنوز قويۇلۇش ئېھتىماللىقى ئەرلەرگە قارىغاندا يۇقىرى

يېڭى بىر خەلقئارالىق تەتقىقاتتا بايقىلىشىچە، ئۆز ئىممۇنىتېت كېسەللىكلىرىگە گىرىپتار بولغان ئاياللار ئەرلەرگە قارىغاندا توغرا دىياگنوز قويۇلۇش جەريانىدا كۆپىنچە تېخىمۇ ئۇزۇن ۋاقىت كېچىكىشكە دۇچ كېلىدىكەن.
12-ئۆكتەبىر كۈنى «ئې-كلىنىكال مېدىسىن» (eClinicalMedicine) ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان بۇ تەتقىقاتتا يەنە كۆرسىتىلىشىچە، ئاياللاردا خاتا دىياگنوز قويۇلۇش نىسبىتى تېخىمۇ يۇقىرى بولغان بولۇپ، بولۇپمۇ ئۇلارنىڭ كېسىلى روھىي ساغلاملىق ياكى پىسخىكىلىق جىسمانىي كېسەللىك دەپ خاتا قارالغان.
بۇ بايقاشلار ئۆز ئىممۇنىتېت كېسەللىكلىرىگە دىياگنوز قويۇشتىكى قىيىنچىلىقلارنى گەۋدىلەندۈرۈپ بېرىدۇ ھەمدە جىنس پەرقىنىڭ ساقلىقنى ساقلاش مۇلازىمىتىدىكى بىمارلارنىڭ كەچۈرمىشلىرىگە تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى ئىسپاتلايدۇ.
ئۆز ئىممۇنىتېت كېسەللىكلىرى بەدەندىكى ئىممۇنىتېت سىستېمىسىنىڭ ئۆزىنىڭ ساغلام ھۈجەيرىلىرىگە ھۇجۇم قىلىدىغان ئەھۋال بولۇپ، ئامېرىكا نوپۇسىنىڭ تەخمىنەن %4.6 گە تەسىر كۆرسىتىدۇ دەپ مۆلچەرلەنمەكتە. بۇنىڭدىن باشقا، دىياگنوز قويۇشتىكى كۆرۈنەرلىك پەرقكە قارىماي، ئاياللارنىڭ ئۆز ئىممۇنىتېت كېسەللىكىگە گىرىپتار بولۇش ئېھتىماللىقى ئەرلەرگە قارىغاندا تەخمىنەن ئىككى ھەسسە يۇقىرى بولىدۇ.
تەتقىقاتچىلار 2024-يىلى 7-دېكابىردىن 2025-يىلى 7-مارتقىچە توردا تەكشۈرۈش ئېلىپ بارغان بولۇپ، بۇنىڭغا ئۆز ئىممۇنىتېت ياكى رېماتىزملىق كېسىلى جەزملەشتۈرۈلگەن 18 ياش ۋە ئۇنىڭدىن يۇقىرى كىشىلەر تەكلىپ قىلىنغان.
بۇ تەكشۈرۈش ئەستايىدىل لايىھەلەنگەن بولۇپ، بىمارلارنىڭ دىياگنوز قويۇلۇش مۇساپىسىدىكى مۇھىم ئۇچۇرلارغا ئېرىشىش ئۈچۈن بىمارلار، خەير-ساخاۋەت ئورگانلىرى ۋە تېببىي مۇتەخەسسىسلەرنىڭ پىكىرلىرى بىلەن سىناق قىلىنغان.
قاتناشقۇچىلاردىن ئالامەتلەرنى تۇنجى قېتىم بايقىغاندىن تارتىپ ئۆز ئىممۇنىتېت كېسىلى دىياگنوستىكىسى قويۇلغۇچە بولغان ۋاقىت سورالغان.
ئۇلار يەنە دىياگنوز قويۇلۇشتىن بۇرۇن قانچە قېتىم دوختۇرغا كۆرۈنگەنلىكى ۋە ئالامەتلىرىنىڭ روھىي ساغلاملىق مەسىلىسى، پىسخىكىلىق جىسمانىي مەسىلىلەر (پىسخىكىلىق ئامىللار كەلتۈرۈپ چىقارغان ياكى ئېغىرلاشتۇرۇۋەتكەن جىسمانىي ئالامەتلەر) ياكى باشقا بىر جىسمانىي كېسەللىك دەپ خاتا دىياگنوز قويۇلغان-قويۇلمىغانلىقىنى مەلۇم قىلغان.
بۇ تەكشۈرۈش تېخىمۇ كەڭ ئاممىغا يېتىپ بېرىش ئۈچۈن ئىجتىمائىي تاراتقۇلار، بىمارلارنى قوللاش گۇرۇپپىلىرى ۋە جەمئىيەت تەشكىلاتلىرىدا كەڭ تارقىتىلغان.
ئەرلەر، ياشلار ۋە ئاز سانلىق مىللەتلەرگە ئوخشاش ۋەكىللىك نىسبىتى تۆۋەن گۇرۇپپىلارنى ئۆز ئىچىگە ئېلىش ئۈچۈن ئالاھىدە تىرىشچانلىق كۆرسىتىلگەن.
تەكشۈرۈش بەش خىل تىلدا تەمىنلەنگەن بولۇپ، قاتناشقۇچىلار ئېھتىياجلىق بولغاندا تەتقىقاتچىلارنىڭ ياردىمى بىلەن ئۇنى تاماملىغان.
سانلىق مەلۇماتلارنى تەھلىل قىلىش ئۈچۈن، تەتقىقات گۇرۇپپىسى ياش، ئۆز ئىممۇنىتېت كېسىلىنىڭ تۈرى، تۇرۇشلۇق قىتئە ۋە ئىقتىسادىي ئەھۋال قاتارلىق ئامىللارنى تەڭشەش ئارقىلىق ستاتىستىكىلىق ئۇسۇللارنى قوللانغان.
بۇ ئۇسۇللار كېسەللىك تۈرلىرى ۋە باشقا ئامىللاردىكى پەرقنى كۆزدە تۇتقان ھالدا ئەرلەر بىلەن ئاياللارنىڭ كەچۈرمىشلىرىنى سېلىشتۇرۇشقا ياردەم بەرگەن.
تەتقىقاتقا 6607 كىشى قاتناشقان بولۇپ، ئۇلارنىڭ %91.2 ئى ئۆزىنىڭ ئايال ئىكەنلىكىنى بىلدۈرگەن ۋە كۆپىنچىسى ئەنگلىيەدە ياشايدىغانلار بولغان. ئوتتۇرىچە ھېسابلىغاندا، تەتقىقاتقا قاتناشقان ئاياللار ئەرلەرگە قارىغاندا ياش بولغان.
ئۆز ئىممۇنىتېت قالقانسىمان بەز كېسىلى ئەڭ كۆپ مەلۇم قىلىنغان ئەھۋال بولغان. ئاياللاردا ئەندىشەگە ئوخشاش ئۆز ئىممۇنىتېت كېسىلى بولمىغان ئەھۋاللار تېخىمۇ كۆپ مەلۇم قىلىنغان بولسا، ئەرلەردە يۇقىرى قان بېسىمى نىسبىتى تېخىمۇ يۇقىرى بولغان.
ئاساسلىق بايقاشلارنىڭ بىرى شۇكى، ئاياللار دىياگنوز قويۇلۇشتىن بۇرۇن تېخىمۇ ئۇزۇن كېچىكىشنى مەلۇم قىلغان. ئاياللارنىڭ تەخمىنەن %32 ئى ئالامەتلەر كۆرۈلۈشتىن تارتىپ دىياگنوز قويۇلغۇچە تۆت يىل ياكى ئۇنىڭدىن كۆپ ۋاقىت كېچىكىشكە دۇچ كەلگەن، ئەرلەردە بولسا بۇ نىسبەت %26 بولغان.
يەنە بىر تەرەپتىن، ئەرلەرنىڭ ئالامەت كۆرۈلۈپ بىر يىل ئىچىدە دىياگنوز قويۇلۇش ئېھتىماللىقى تېخىمۇ يۇقىرى بولغان (ئەرلەرنىڭ تەخمىنەن %50 ئى، ئاياللارنىڭ بولسا %40 ئى).
ئاياللار دىياگنوز قويۇلۇشتىن ئىلگىرى ساقلىق ساقلاش خادىملىرىغا تېخىمۇ كۆپ قېتىم بارغان بولۇپ، %26.2 ئايالنىڭ 11 قېتىم ياكى ئۇنىڭدىن كۆپ قېتىم كۆرۈنۈش تەجرىبىسى بولغان، ئەرلەردە بولسا بۇ نىسبەت %18.4 بولغان.
خاتا دىياگنوز قويۇش مەسىلىسىدە، ئاياللارنىڭ ئۆز كېسەللىك ئالامەتلىرىنىڭ روھىي ساغلاملىق مەسىلىسى (ئاياللاردا %43.3، ئەرلەردە %32.7) ياكى پىسخىكىلىق-فىزىئولوگىيەلىك سەۋەبلەر (ئاياللاردا %33.9، ئەرلەردە %21.5) دەپ خاتا قارىلىش نىسبىتى كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە يۇقىرى بولغان.
ئەمما، ئەرلەر بىلەن ئاياللار ئارىسىدا باشقا فىزىكىلىق كېسەللىكلەر دەپ خاتا دىياگنوز قويۇلۇش جەھەتتە كۆرۈنەرلىك پەرق كۆرۈلمىگەن.
ئۆز-ئۆزىگە ئىممۇنىتېتلىق كېسەللىكنىڭ تۈرىمۇ خاتا دىياگنوز قويۇلۇش نىسبىتىگە تەسىر كۆرسەتكەن. 1-تىپلىق دىئابىت ياكى رېوماتوئىدلىق بوغۇم ياللۇغىغا ئوخشاش فىزىكىلىق ئالامەتلىرى ئېنىق ياكى تەجرىبىخانا تەكشۈرۈش نەتىجىسى جەزمىيلەشكەن كېسەللىكلەرنىڭ روھىي ساغلاملىق ۋە پىسخىكىلىق-فىزىئولوگىيەلىك دەپ خاتا دىياگنوز قويۇلۇش نىسبىتى تۆۋەنرەك بولغان.
ئەكسىچە، ئۆز-ئۆزىگە ئىممۇنىتېتلىق مېڭە ياللۇغى ياكى تېخى تۈرگە ئايرىلمىغان تۇتاشتۇرغۇچى توقۇلما كېسىلىگە ئوخشاش ئەھۋاللاردا بۇ خىل خاتا دىياگنوز قويۇلۇش نىسبىتى يۇقىرى (%50 تىن يۇقىرى) بولغان.
كېسەللىك تۈرى ۋە باشقا ئامىللار تەڭشەلگەندىن كېيىنمۇ، ئاياللارنىڭ روھىي ساغلاملىق ياكى پىسخىكىلىق-فىزىئولوگىيەلىك دەپ خاتا دىياگنوز قويۇلۇش ئېھتىماللىقى يەنىلا ئەرلەرگە قارىغاندا يۇقىرى بولغان.
باشقا ئامىللارمۇ خاتا دىياگنوز قويۇلۇش نىسبىتىگە تەسىر كۆرسەتكەن. ئەنگلىيە سىرتىدىكى قىتئەلەردە ياشايدىغانلار، ئائىلە كىرىمى تۆۋەن بولغانلار ۋە بەزى كېسەللىك گۇرۇپپىلىرىدىكى كىشىلەرنىڭ روھىي كېسەللىك ياكى پىسخىكىلىق-فىزىئولوگىيەلىك دەپ خاتا دىياگنوز قويۇلۇش ئېھتىماللىقى تېخىمۇ يۇقىرى بولغان. ئەمما، ياش بىلەن خاتا دىياگنوز قويۇلۇش خەۋپى ئوتتۇرىسىدا مۇناسىۋەت كۆرۈلمىگەن.
«ماي سىلىپ ئاپنىيا تىم» (MySleepApneaTeam) نىڭ تىببىي يازغۇچىسى ۋە ئۆپكە كېسەللىكلىرى مۇتەخەسسىسى، تىببىي پەنلەر دوكتورى مۇھەممەد قاسىم «خەلسلاين» (Healthline) غا ئۆز-ئۆزىگە ئىممۇنىتېتلىق كېسەللىكلەرگە دىياگنوز قويۇشنىڭ كۆپىنچە قىيىن بولىدىغانلىقىنى ئېيتتى. قاسىم بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
ئۇ: «دەسلەپكى ئالامەتلەر ئېنىق بولماسلىقى، ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ ئۆزگىرىپ تۇرۇشى ۋە بەدەننىڭ بىر نەچچە قىسمىغا تەسىر قىلىشى مۇمكىن. چارچاش، ئاغرىق، ئۇيقۇ مەسىلىسى، مېڭە تۇمانلىشىشى ۋە كەيپىيات ئۆزگىرىشى قاتارلىقلار دەرھال مەلۇم بىر دىياگنوزنى كۆرسىتىپ بەرمەيدۇ» دېدى.
قاسىم تەتقىقات نەتىجىسىنى تەكرارلاپ، ئوخشاش ئالامەتلەرنىڭ ئاياللار بىلەن ئەرلەردە ئوخشىمىغان شەكىلدە چۈشەندۈرۈلۈشى مۇمكىنلىكىنى، يەنى ئاياللارنىڭ شىكايەتلىرىنىڭ تەشۋىشلىنىش، بېسىم ياكى پىسخىكىلىق-فىزىئولوگىيەلىك سەۋەبلەرگە باغلىنىپ قېلىشى مۇمكىنلىكىنى چۈشەندۈردى.
ئەمما ئۇنىڭ ئېيتىشىچە، بۇ ھادىسىگە تۆھپە قوشىدىغان كۆپ خىل ئامىللار بولۇشى مۇمكىن.
قاسىم: «كېسەللىك ئالامەتلىرىنىڭ ئوخشىمىغان شەكىلدە ئوتتۇرىغا چىقىشى، تەتقىقاتلاردىكى بوشلۇقلار، پارچە-پۇرات داۋالاش ۋە ئاڭسىز بىر تەرەپلىمىلىك قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن. بىر قېتىم تىببىي خاتىرىگە روھىي كېسەللىك چۈشەندۈرۈشى كىرگۈزۈلسە، كېيىنكى كلىنىكا دوختۇرلىرىنىڭ يېڭى ئالامەتلەرگە ئاشۇ كۆزەينەك بىلەن قاراش خەۋپى بولىدۇ» دېدى.
ئاڭسىز بىر تەرەپلىمىلىككە كەلسەك، تەتقىقات ئاپتورلىرى ئاياللارنىڭ تارىختىن بۇيان دوختۇرلار تەرىپىدىن ئۆز ئالامەتلىرىنى مەلۇم قىلىشتا «ئىشەنچىسىزراق» ۋە تېخىمۇ «ھېسسىياتچان» دەپ قارىلىپ كەلگەنلىكىنى، بۇ ئەھۋالنىڭ دوختۇرلارنىڭ ئۇلارنى چۈشەندۈرۈشىگە تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى ئەسكەرتتى.
دىياگنوز قويۇشتىكى بۇ پەرقلەر ئىنتايىن مۇھىم، چۈنكى تېخىمۇ ئۇزۇن ساقلاش ۋە خاتا دىياگنوزلار مۇۋاپىق داۋالاشنى كېچىكتۈرۈۋېتىدۇ ھەمدە ئاياللارنىڭ ئۈمىدسىزلىنىشىنى ئاشۇرۇپ، ئۇلارنىڭ ياردەم سوراشنى توختىتىپ قويۇشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
تەتقىقاتچىلار ساقلىق ساقلاش خادىملىرىنىڭ بۇ ئەندىشىلەردىن خەۋەردار بولۇشى لازىملىقىنى ھەمدە بىمارلار، بولۇپمۇ ئاياللار تېخىمۇ مۇرەككەپ ئالامەتلەر بىلەن كەلگەندە، ئۆز-ئۆزىگە ئىممۇنىتېتلىق كېسەللىكلەرنى ئەستايىدىل ئويلىشىشى كېرەكلىكىنى تەۋسىيە قىلدى.
كولورادو شىتاتىنىڭ بۇلدېر شەھىرىدىكى دوختۇر، «ئادەتتىكى تېببىي پەنلەر» (General Medicine) تەتقىقات ئورنىنىڭ كلىنىكىلىق ئۇچۇر تېخنىكىسى مۇتەخەسسىسى بولۇپ، مەزكۇر تەتقىقاتقا قاتناشمىغان تېببىي پەنلەر دوكتورى ئادام كارىۋى كېسەللىك ئالامەتلىرى كۆرۈلۈۋاتقانلارنىڭ قانداق قىلىپ توغرا دېئاگنوزغا ئېرىشەلەيدىغانلىقى ھەققىدە يېتەكچىلىك قىلدى.
«خەلسگرادېس» (Healthgrades) شىركىتى RVO Health شىركىتىگە تەۋە. بۇ ئۇلانمىنى چەكسىڭىز، بىز بەلكىم مەلۇم مىقداردا ۋاسىتىچىلىك ھەققىگە ئېرىشىشىمىز مۇمكىن. تېخىمۇ كۆپ بىلىۋېلىڭ.
ئۇ مۇنداق تەكلىپ بەردى: «بىمارلار كېسەللىك ئالامەتلىرىنىڭ توغرا ۋاقىت جەدۋىلىنى ساقلىشى، ئائىلە كېسەللىك تارىخىنى بىللە ئېلىپ كېلىشى، يەنە نېمىلەرنىڭ بۇ ئالامەتلەرنى چۈشەندۈرۈپ بېرەلەيدىغانلىقىنى سورىشى، ئەگەر دەسلەپكى تەكشۈرۈش ياكى داۋالاشتا ھېچقانداق ئۆزگىرىش بولمىسا كېيىنكى قەدەم باسقۇچلار ئۈچۈن پىلان سورىشى، ھەمدە ئەڭ ئاخىرىدا باشقا بىر دوختۇرنىڭ پىكرىنى ئېلىشى كېرەك».
كارىۋى جاۋاب تېپىشتىن ۋاز كەچمەسلىكنىڭ قىممىتىنى تەكىتلەپ مۇنداق دېدى: «ھەر قانداق شەكىلدىكى ئىزچىل داۋاملىشىۋاتقان ئالامەتلىرى بار كىشىلەر ئۈچۈن ئەڭ مۇھىم ئىش شۇكى، ئۆزىڭىزنىڭ ئاساسىي قاتلام كلىنىكىلىق دوختۇرى بىلەن داۋاملىق ھەمكارلىشىش ۋە ئۆز مەنپەئەتىڭىزنى داۋاملىق قوغداش كېرەك».
مەنبە: Healthline | Fri, 16 Oct 2026 16:22