نېمە ئۈچۈن ئەتىگەنلىك قەھۋەڭىز تېخى بىر يۇتۇم ئىچمەيلا كەيپىياتىڭىزنى كۆتۈرۈشى مۇمكىن؟

قەھۋەنىڭ قويۇق ۋە جەلپ قىلارلىق پۇرىقى كەيپىياتىڭىزغا سىز ئويلىغاندىنمۇ بەكرەك پايدىلىق بولۇشى مۇمكىن.
9-سېنتەبىر «نۇترىئېنتس» (Nutrients) ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان بىر كىچىك تىپتىكى تەتقىقاتقا ئاساسلانغاندا، قەھۋە پۇرىقى بېسىمنى باشقۇرۇشقا ۋە كەيپىياتنى كۆتۈرۈشكە ياردەم بېرىشى مۇمكىن ئىكەن.
تەتقىقاتچىلار بۇ پايدىلارنىڭ فىزىئولوگىيەلىك ئۆزگىرىشلەردىن كۆرە، كۆپىنچە شەرتلىك ئىنكاس ۋە كۈتۈلمىلەر بىلەن تېخىمۇ زىچ مۇناسىۋەتلىك بولۇشى مۇمكىنلىكىنى ئەسكەرتكەن بولسىمۇ، بۇ تەتقىقات يەنە قەھۋە پۇرىقىنىڭ كوفېئىن قوبۇل قىلماستىنلا زېھنىنى ئېچىشقا ياردەم بېرىدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بەرمەكتە.
تەتقىقاتقا قاتناشمىغان، «ئېموشىنس سېراپى كالگارى» (Emotions Therapy Calgary) نىڭ رويخەتكە ئېلىنغان پىسخولوگى رود مىتچېل «خەلسلايىن» (Healthline) غا چۈشەنچە بېرىپ مۇنداق دېدى: «پۇراق سېزىمى باشقا سېزىم ئەزالىرىغا قارىغاندا ھېسسىياتقا مەسئۇل مېڭە قىسمى بىلەن تېخىمۇ بىۋاسىتە باغلانغان».
ئۇ يەنە مۇنداق دېدى: «مېنىڭچە ئەڭ چوڭ ئامىل ئۆگىنىش، يەنى ئادەتتىكى شەرتلىك ئىنكاستۇر. دائىم قەھۋە ئىچىدىغان بىر كىشى قەھۋە پۇرىقىنى مىڭلىغان قېتىم دەم ئېلىش، ئىللىقلىق ۋە ئازادىلىك بىلەن جۈپلەشتۈرگەن، شۇڭا پۇراقنىڭ ئۆزىلا بەدەن ئالدىن كۈتكەن ئاشۇ ئارام ئېلىش ھالىتىنى قوزغىتىشقا باشلايدۇ».
شۇنداقتىمۇ، يېڭى تەتقىقات قەھۋە پۇرىقىنىڭ بېسىمنى باشقۇرۇشتا پايدىسى بارلىقىنى ئوتتۇرىغا قويغان بولسىمۇ، ئۇ ئەندىشە كېسەللىكلىرىنى كەسپىي جەھەتتىن داۋالاشنىڭ ئورنىنى باسماسلىقى كېرەك.
تەتقىقاتچىلار بۇ تەتقىقات ئۈچۈن 20 ياشتىن 29 ياشقىچە بولغان 20 ساغلام قۇرامىغا يەتكەن كىشىنى تاللىغان. ھەر بىر قاتناشقۇچى قەھۋە پۇرىقىغا قىسقا ۋاقىت ئۇچراشتىن بۇرۇن ۋە كېيىن پىسخىكىلىق ھەم فىزىئولوگىيەلىك جەھەتتىن ئۆلچەپ چىقىلغان.
ھەر بىر تەجرىبىدە، يېڭى دەملەنگەن قەھۋە قاتناشقۇچىلاردىن تەخمىنەن 50 سانتىمېتىر (19.6 ديۇيم) يىراقلىققا قويۇلغان. تەجرىبە ئۆيىگە باشقا ھېچقانداق پۇراق مەنبەسى قەستەن كىرگۈزۈلمىگەن بولۇپ، ھەر بىر تەجرىبىدىن بۇرۇن ئۆي ھاۋاسى ئالماشتۇرۇلغان.
ھەر بىر قاتناشقۇچى نورمال نەپەسلىنىش ھالىتىدە بەش مىنۇت پۇراققا ئۇچرىغان.
تەتقىقاتچىلار «كەيپىيات ھالىتى پروفىلى» (POMS) ئارقىلىق قاتناشقۇچىلارنىڭ قەھۋە پۇرىقىغا ئۇچراشتىن دەرھال بۇرۇنقى ۋە كېيىنكى كەيپىياتىنى باھالىغان. ئۇلار يەنە كۆچمە ئۈسكۈنە ئارقىلىق يۈرەك سوقۇشىنى ۋە «ئېلېكترو ئېنسېفالوگرام» (EEG) ھەرىكىتىنى تەھلىل قىلغان.
«كەيپىيات ھالىتى پروفىلى» (POMS) 65 تۈرلۈك تىزىملىك بولۇپ، ئالتە خىل ئوخشىمىغان كىچىك كۆلەمنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ:
- جىددىيلىك-ئەندىشە
- چۈشكۈنلۈك-كەيپىياتسىزلىق
- ئاچچىقلىنىش-ئاداۋەت
- ھاياتىي كۈچ-پائالىيەتچانلىق
- چارچاش-سۇسلۇق
- قالايمىقانچىلىق-گاڭگىراش
ئۇلار ئومۇمىي كەيپىيات قالايمىقانچىلىقىنىڭ (TMD) تۆۋەنلىگەنلىكىنى بايقىغان. ئۇلار يەنە جىددىيلىك-ئەندىشە، ئاچچىقلىنىش-ئاداۋەت، چارچاش، قالايمىقانچىلىق ۋە چۈشكۈنلۈك-كەيپىياتسىزلىقنىڭ تۆۋەنلىگەنلىكىنى كۆزەتكەن. ئەمما، كۆپ تۈرلۈك سېلىشتۇرمىلار تەڭشەلگەندىن كېيىن، ئاچچىقلىنىش-ئاداۋەتنىڭ تۆۋەنلىشى ستاتىستىكىلىق جەھەتتىن ئانچە كۆرۈنەرلىك بولمىغان.
بۇ بايقاشلار قەھۋە پۇرىقىنىڭ كەيپىياتقا ئاكتىپ تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىنلىكىنى ئىلگىرى سۈرگەن ئىلگىرىكى تەتقىقاتلار بىلەن ئاساسەن بىردەك چىققان.
مىتچېل «خەلسلايىن» (Healthline) غا مۇنداق دېدى: «بۇ تەتقىقاتنىڭ قىزىقارلىق يېرى قەھۋە پۇرىقى نېمىنى ئۆزگەرتكەنلىكىدە، يەنى پۇراق ئوقۇغۇچىلارنىڭ كەيپىياتىنى روھلاندۇرۇش ئەمەس، بەلكى تىنچلاندۇرۇشنى كەلتۈرۈپ چىقارغان».
ئۇ يەنە مۇنداق دېگەنلەرنى سۆزلىرىگە ئىلاۋە قىلدى: «جىددىيلىك ۋە چارچاش تۆۋەنلىگەن بولسىمۇ، ئېنېرگىيە سەۋىيەسى ئۆزگەرمىگەن. بۇ تەتقىقات نېمىنىڭ تىنچلىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقارغانلىقىنى ئېنىق ئېيتىپ بېرەلمەيدۇ، چۈنكى ئوقۇغۇچىلار يېڭى قەھۋە يېنىدا بەش مىنۇت ھېچ ئىش قىلماي ئولتۇرغان، ئەمما ھېچكىم سېلىشتۇرما سۈپىتىدە قىزىق سۇ يېنىدا ئولتۇرۇپ باقمىغان».
مېڭە دولقۇنىدىن (EEG) ئېرىشىلگەن بوشىشىش كۆرسەتكۈچى پۇراققا ئۇچراشتىن بۇرۇنقى تەخمىنەن 0.74 تىن، ئۇچراشتىن كېيىنكى 0.78 گە ئۆرلىگەن. بۇ ئۆزگىرىش سەل تۆۋەن بولسىمۇ، بارلىق قاتناشقۇچىلاردا ئوخشاش چىققان. پۇراققا ئۇچراشتىن كېيىن يۈرەك سوقۇشىدا كۆرۈنەرلىك ئۆزگىرىش بولمىغان.
ئەمما، ئاپتورلار بۇ نەتىجىلەرنى تۈپتىن قەھۋە پۇرىقىنىڭ تەسىرىگە باغلاپ قويغىلى بولمايدىغانلىقىنى ئەسكەرتتى.
تەتقىقاتقا كونترول گۇرۇپپىسى كىرگۈزۈلمىگەن بولۇپ، بۇ قاتناشقۇچىلارنىڭ كەيپىياتىدىكى ئۆزگىرىشنىڭ جىمجىت مۇھىت، دەم ئېلىش، تەكرار سىناق، كۈتۈنۈش ياكى تەجرىبەخانا شارائىتىغا ماسلىشىش قاتارلىق ئامىللارنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغان بولۇشى مۇمكىنلىكىدىن دېرەك بېرىدۇ.
قەھۋە پۇرىقى قولايلىق بىر تاللاش بولسىمۇ، لېكىن ئۇ ئومۇملاشقان ئاروماتىك داۋالاش پۇراقلىرىدەك تولۇق تەتقىق قىلىنمىغان. شۇڭا، ئۇنى بىر قوشۇمچە ئۇسۇل سۈپىتىدە كۆرۈش ئەڭ مۇۋاپىق بولۇشى مۇمكىن.
لاۋاندىر ۋە ئاپېلسىن مېيىغا ئوخشاش جەۋھەر مايلارنىڭ تەشۋىش ۋە بېسىمنى ئازايتىشتىكى ئۈنۈمىگە قارىتا تېخىمۇ كۈچلۈك ئىسپاتلار مەۋجۇت.
لاۋاندىر مېيىنىڭ بېسىمنى كۆرۈنەرلىك ئازايتىدىغانلىقى ئىسپاتلانغان.
تەتقىقاتلاردا يەنە ئاپېلسىن مېيى پۇراشنىڭ تەشۋىش ھېسسىياتىنى ئازايتىشقا ياردەم بېرىدىغانلىقى كۆرسىتىلگەن.
ئەگەر قەھۋە پۇرىقىنى كۈندىلىك تۇرمۇشىڭىزغا سىڭدۈرمەكچى بولسىڭىز، بۇنىڭ ئۈچۈن ھەرخىل ئۇسۇللار بار.
مىتچېل مۇنداق دېدى: «قەھۋە ئىچىش پۇرسىتىڭىز ھەقىقىي دەم ئېلىشقا ئايلانسۇن. پۇراق ئاللىبۇرۇن توختاشنى ئەسكەرتىدۇ، شۇڭا ئۇنىڭغا پۇرسەت بېرىڭ. تۇنجى يۇتۇمدىن ئىلگىرى، تېلېفونىڭىزنى كۆمتۈرۈپ قويۇپ، پىيالىگە تولۇق بىر مىنۇت ۋاقىت بېرىڭ».
شۇنى ئەستە تۇتۇش كېرەككى، بۇ تەتقىقات قەھۋە ئىچىشنى ئەمەس، بەلكى قەھۋە پۇرىقىنى ئاساس قىلغان.
مىتچېل خېلتلاينغا مۇنداق دېدى: «خۇشپۇراق شام پۇراق چىقارغىنى بىلەن ئۇنىڭدا قەھۋە ئىچىشتىكى ئاشۇ ئۆگىنىلگەن جەريان بولمايدۇ. ئېلېكترونلۇق خەتلىرىڭىزگە جاۋاب قايتۇرۇۋاتقان ۋاقتىڭىزدا كۆيۈۋاتقان قەھۋە پۇراقلىق شام، بىر پىيالە ھەقىقىي قەھۋە يېنىدا ئۆتكۈزۈلگەن ئاستا بەش مىنۇتتەك ئۈنۈم بەرمەسلىكى مۇمكىن».
مەنبە: Healthline | Tue, 15 Sep 2026 07:32