مىليونلىغان كىشىلەر سۆڭەك ساغلاملىقى ئۈچۈن كالتسىي ۋە D ۋىتامىنى ئىستېمال قىلىدۇ. بىر تۈرلۈك كەڭ كۆلەملىك تەكشۈرۈش بۇنىڭ پايدىسىنىڭ ئىنتايىن ئازلىقىنى بايقىدى.

مەنبە: «سايېنس دەيلى خەلق ساغلاملىقى» (ScienceDaily Health)
كالتسىي ۋە ۋىتامىن D تولۇقلىمىلىرى سۆڭەك ساغلاملىقىنى قوللاش ئۈچۈن، بولۇپمۇ ياشانغانلار تەرىپىدىن كەڭ كۆلەمدە ئىستېمال قىلىنماقتا. لېكىن، «بى-ئېم-جېي» (The BMJ) ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان بىر تۈرلۈك كەڭ كۆلەملىك تەكشۈرۈش دوكلاتىدا كۆرسىتىلىشىچە، كۆپ ساندىكى ياشانغانلار ئۈچۈن بۇ تولۇقلىمىلار يىقىلىپ چۈشۈش ياكى سۆڭەك سۇنۇشتىن ئاساسەن دېگۈدەك ھېچقانداق ئەھمىيەتلىك مۇداپىئە بىلەن تەمىنلىمەيدىكەن.
كىشىلەرنىڭ يېشىنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ، يىقىلىپ چۈشۈش ئاساسلىق ساغلاملىق مەسىلىسىگە ئايلىنىدۇ. 65 ياش ۋە ئۇنىڭدىن يۇقىرى ياشتىكى ھەر ئۈچ چوڭ كىشىنىڭ بىرى ھەر يىلى يىقىلىپ چۈشىدۇ. بۇ خىل يىقىلىشلار سۆڭەك سۇنۇش، سوزۇلما خاراكتېرلىك ئاغرىق، ئۆز-ئۆزىگە تايىنىش ئىقتىدارىنى يوقىتىش، تۇرمۇش سۈپىتىنىڭ تۆۋەنلىشى ۋە بەزى ئەھۋاللاردا كۈتۈنۈش ئورۇنلىرىغا كىرىپ قېلىش قاتارلىق ئاقىۋەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. شۇڭا، يىقىلىپ چۈشۈش ۋە سۆڭەك سۇنۇشنىڭ ئالدىنى ئېلىشنىڭ ئۈنۈملۈك يوللىرىنى تېپىپ چىقىش جەمئىيەت ساغلاملىقىنىڭ مۇھىم نىشانىدۇر.
سۆڭەك تولۇقلىمىلىرى توغرىسىدىكى ئۇزۇن يىللىق سوئاللار
كالتسىي ۋە ۋىتامىن D ئۇزۇندىن بۇيان سۆڭەك ساغلاملىقى بىلەن مۇناسىۋەتلىك دەپ قارىلىپ كەلگەن. كالتسىي سۆڭەكنىڭ ئاساسلىق قۇرۇلما تەركىبى، ۋىتامىن D بولسا بەدەننىڭ كالتسىينى سۈمۈرۈشىگە ياردەم بېرىدۇ ھەمدە سۆڭەكنىڭ نورمال ماددا ئالمىشىشىنى قوللايدۇ.
شۇنداق بولسىمۇ، ئىلگىرىكى پاكىتلارنى تەكشۈرۈش دوكلاتلىرىدا ئادەتتە كالتسىي ياكى ۋىتامىن D نى يالغۇز ئىستېمال قىلىشنىڭ سۆڭەك سۇنۇش خەۋپىنى تۆۋەنلەتمەيدىغانلىقى بايقالغان. بۇ ئىككىسى بىرلىكتە ئىستېمال قىلىنغاندىكى نەتىجىلەر ئىزچىل بولمىغان، شۇنداقلا تەتقىقاتچىلار ۋىتامىن D نىڭ يىقىلىپ چۈشۈشنى ئەھمىيەتلىك دەرىجىدە ئازايتالايدىغان-ئازايتالمايدىغانلىقىغا نىسبەتەن يەنىلا ئىككىلىنىشتە قالغان.
مۇشۇنداق جاۋابسىز سوئاللار بولۇشىغا قارىماي، ۋىتامىن D تولۇقلىمىلىرى (كالتسىي بىلەن بىرگە ياكى ئايرىم) كلىنىكا دوختۇرلىرى، يېتەكچى كۆرسەتمىلەر ۋە نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش ئورگانلىرى تەرىپىدىن سۆڭەك ساغلاملىقى ئۈچۈن يەنىلا ئادەتتىكىدەك تەۋسىيە قىلىنماقتا. يېقىنقى يىللاردىن بۇيان بۇ خىل رېتسىپلارنىڭ مىقدارىمۇ كۆرۈنەرلىك ئاشقان.
تەتقىقاتچىلار 69 تۈرلۈك ئىختىيارىي سىناقنى تەكشۈرۈپ چىقتى
ئەھۋالنى تېخىمۇ ئېنىق ئايدىڭلاشتۇرۇش ئۈچۈن، كانادادىكى تەتقىقاتچىلار 153 مىڭ 902 چوڭ كىشى قاتناشقان 69 تۈرلۈك ئىختىيارىي كونترول قىلىش سىناق نەتىجىسىنى تەكشۈرگەن.
ئىختىيارىي كونترول قىلىش سىناقلىرى بىر خىل داۋالاش ئۇسۇلىنىڭ ئۈنۈملۈك ياكى ئەمەسلىكىنى تەكشۈرۈشتىكى ئەڭ كۈچلۈك ئۇسۇللارنىڭ بىرى دەپ قارىلىدۇ. چۈنكى قاتناشقۇچىلار ئوخشىمىغان داۋالاش گۇرۇپپىلىرىغا ئايرىلىپ، تەتقىقاتچىلارنىڭ باشقا ئامىللارنىڭ تەسىرىنى ئازايتىشىغا ياردەم بېرىدۇ.
بۇ سىناقلاردا كالتسىي تولۇقلىمىسى، ۋىتامىن D تولۇقلىمىسى ياكى ئىككىسىنىڭ بىرىكمىسىنىڭ ئۈنۈمى پلاسېبو ياكى ھېچقانداق داۋالاش ئېلىپ بېرىلمىغان ئەھۋاللار بىلەن سېلىشتۇرۇلغان. تەتقىقاتچىلار بۇ تولۇقلىمىلارنىڭ سۆڭەك سۇنۇش ۋە يىقىلىپ چۈشۈشنى ئازايتىش-ئازايتماسلىقىغا دىققەت قاراتقان.
تەتقىقاتلارنىڭ سۈپىتى ئوخشاش بولمىسىمۇ، تەتقىقات گۇرۇپپىسى بېكىتىلگەن تەتقىقات ئۇسۇللىرىنى ئىشلىتىپ، بىر تەرەپلىمىلىك خەۋپى ۋە پاكىتلارنىڭ ئىشەنچلىكلىكىگە باھا بەرگەن.
سۆڭەك سۇنۇشنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا ئۈنۈمىنىڭ بارلىقىغا دائىر پاكىتلار ئاز
كلىنىكىلىق جەھەتتىن ئەھمىيەتلىك پايدا دەپ قارىلىدىغان چەكلەرنى بېكىتكەندىن كېيىن، تەتقىقاتچىلار ھەر قانداق تۈردىكى سۆڭەك سۇنۇش ئېھتىماللىقىدا ئاساسەن دېگۈدەك ھېچقانداق ئۈنۈم بايقالمىغانلىقىنى كۆرۈپ يەتكەن.
كالتسىي تولۇقلىمىسىغا نىسبەتەن، بۇ يەكۈن 9 مىڭ 67 قاتناشقۇچى جەلپ قىلىنغان 11 تۈرلۈك سىناقتىن كەلگەن ئوتتۇراھال ئىشەنچلىك پاكىتلارنى ئاساس قىلغان.
ۋىتامىن D تولۇقلىمىسىغا نىسبەتەن، تەتقىقاتچىلار 92 مىڭ 45 قاتناشقۇچى جەلپ قىلىنغان 36 تۈرلۈك سىناقتىن يۇقىرى ئىشەنچلىك پاكىتلارغا ئېرىشكەن.
كالتسىي ۋە ۋىتامىن D نى بىرلىكتە ئىستېمال قىلىشقا نىسبەتەن، 51 مىڭ 126 قاتناشقۇچى جەلپ قىلىنغان 15 تۈرلۈك سىناقتىن كەلگەن يۇقىرى ئىشەنچلىك پاكىتلارمۇ ئاساسەن دېگۈدەك ھېچقانداق ئەھمىيەتلىك ئۈنۈمنى كۆرسەتمىگەن.
تەتقىقاتچىلار يانپاش سۇنۇش ۋە يىقىلىپ چۈشۈش قاتارلىق كونكرېت نەتىجىلەرنى تەكشۈرگەندىمۇ، ئوخشاش ئومۇمىي ئەندىزە كۆرۈلدى. كالتسىي، ۋىتامىن D ۋە بۇ ئىككىسىنىڭ بىرىكمە تولۇقلىمىسىنىڭ ھەممىسى ئازراق ياكى ھېچقانداق ئۈنۈمى يوقتەك كۆرۈندى، بۇنىڭغا دائىر كۆپىنچە دەلىل-ئىسپاتلار ئوتتۇراھالدىن يۇقىرى دەرىجىدىكى ئېنىقلىقتا باھالاندى.
مۇھىم مۇستەسنا ئەھۋاللار مەۋجۇت
تەتقىقاتچىلار ئانالىزنىڭ بەزى قىسىملىرىنىڭ نىسبەتەن ئاز ساندىكى سىناقلار ياكى قاتناشقۇچىلارنى ئاساس قىلغانلىقىنى، شۇڭا بۇ بايقاشلارغا قارىتا ئېھتىياتچانلىق بىلەن چۈشەندۈرۈش بېرىش كېرەكلىكىنى ئاگاھلاندۇردى.
بۇ خۇلاسىلەر يەنە كۆپچىلىكنىڭ ھەممىسىگە ماس كەلمەسلىكى مۇمكىن. خۇسۇسەن، بەزى سۆڭەك كېسەللىكلىرى بارلار ياكى سۆڭەك شالاڭلىشىش ئۈچۈن دورا بىلەن داۋالىنىۋاتقانلارنىڭ ئېھتىياجى ئوخشاش بولماسلىقى مۇمكىن، ئۇلار بۇ بايقاشلارنى ئۆزىگە بىۋاسىتە ماس كېلىدۇ دەپ قارىۋالماسلىقى كېرەك.
شۇنداقتىمۇ، تەتقىقاتچىلار ياش، جىنس، ئىلگىرىكى سۇنۇشلار، ئىلگىرىكى يىقىلىپ چۈشۈشلەر ۋە يېمەكلىكتىن قوبۇل قىلىنغان ئوتتۇرىچە كالتسىي مىقدارى قاتارلىق ئامىللارنى ئويلىشىپ كۆرگەندىمۇ، نەتىجىلەر ئومۇمىي جەھەتتىن بىردەك بولدى. بۇ خىل ئىزچىللىق ئومۇمىي خۇلاسىگە بولغان ئىشەنچنى ئاشۇردى.
تەتقىقاتچىلار دائىملىق تولۇقلىما ئىشلىتىشتىن گۇمانلانماقتا
تەتقىقاتچىلار بايقاشلارغا ئاساسەن، دەلىل-ئىسپاتلارنىڭ «سۇنۇش ۋە يىقىلىپ چۈشۈشنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن دائىملىق كالتسىي ياكى ۋىتامىن D تولۇقلىمىسىنى، ياكى بۇ ئىككىسىنىڭ بىرىكمە تولۇقلىمىسىنى قوللىمايدىغانلىقىنى» ئېيتتى.
ئۇلار يەنە كلىنىكىلىق تېببىي خادىملار، كۆرسەتمە ھەيئەتلىرى ۋە نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش ئورگانلىرىنىڭ «نۆۋەتتىكى دەلىل-ئىسپاتلارغا ئاساسەن، كالتسىي ۋە ۋىتامىن D تولۇقلىمىسىغا قارىتا بەرگەن ئومۇمىي تەۋسىيەلىرىنى قايتىدىن باھالاپ چىقىشى كېرەكلىكىنى» تەكىتلىدى.
مۇناسىۋەتلىك تەھرىر ماقالىسىدە يازغان تەتقىقاتچىلار تولۇقلىمىلارنىڭ ئالاھىدە يۇقىرى خەتەرلىك كىشىلەرگە پايدىسى بار-يوقلۇقىنى بېكىتىش ئۈچۈن، تېخىمۇ قاتتىق ۋە يېتەرلىك كۆلەمدىكى سىناقلارنىڭ يەنىلا لازىملىقىنى بىلدۈردى.
چېنىقىش تېخىمۇ ئەھمىيەتلىك قوغداش بىلەن تەمىنلىشى مۇمكىن
ھازىرچە، تەھرىر ماقالىسى ئاپتورلىرى دىققەت نۇقتىسى ۋە مەبلەغنى يىقىلىپ چۈشۈش ۋە مۇناسىۋەتلىك يارىلىنىشلارنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا ئەھمىيەتلىك پايدىسى بارلىقى ئىسپاتلانغان ئۇسۇللارغا قارىتىشنى تەۋسىيە قىلدى.
بۇ خىل ستراتېگىيەلەر تەڭپۇڭلۇق مەشىقى ۋە قارشىلىق كۆرسىتىش چېنىقىشلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ، بۇلار كۈچ-قۇۋۋەت، مۇقىملىق ۋە بەدەن ئىقتىدارىنى ياخشىلاشقا ياردەم بېرىدۇ.
بىر نەچچە ئۇسۇل بىرلەشتۈرۈلگەن پىلانلارمۇ پايدىلىق بولۇشى مۇمكىن. بۇلار چېنىقىش، يىقىلىپ چۈشۈشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان خەتەرلەرنى باھالاش ۋە شەخسنىڭ ئۆزىگە خاس خەتىرىگە ئاساسەن تەييارلانغان تەربىيەلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئومۇملاشتۇرغاندا، بايقاشلار ياشانغانلارنىڭ يىقىلىپ چۈشۈشى ۋە سۇنۇپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن، كۈندىلىك تۇرمۇشقا پەقەت كالتسىي ياكى ۋىتامىن D تولۇقلىمىسىنىلا قوشۇش يېتەرلىك بولماسلىقى مۇمكىنلىكىنى كۆرسىتىپ بەردى.
ماتېرىياللار BMJ گۇرۇھى تەرىپىدىن تەمىنلەندى. ئەسكەرتىش: مەزمۇن ئۇسلۇب ۋە ئۇزۇنلۇق جەھەتتىن تەھرىرلەنگەن بولۇشى مۇمكىن.
ۋېسۇۋىيۇس تېغى بۇ يۆگەمە پۈتۈكلەرنى 2000 يىل كۆمۈپ قويغان ئىدى – ئەمدى ئالىملار ئۇلارنى ئوقۇيالىشى مۇمكىن
دىنوزاۋرلارنى قىرغىن قىلغان كىچىك پىلانېتا بىز ئويلىغاندىنمۇ غەلىتە ئىكەن
ئالىملار ئەينەك ئېرىۋاتقان ۋاقىتتىكى ئاتوم قۇرۇلمىسىنى قايتىدىن تەسۋىرلىدى
DNA نىڭ تۆت ھەرپلىك ئەلىپبەسى بار ئىدى – ئالىملار ئۇنى سەككىزگە كېڭەيتتى
مەنبە: ScienceDaily Health | Sun, 20 Sep 2026 21:59