كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە كونترول قىلىش مەركىزى (CDC) ئاياللار ۋە ياشلارنىڭ ھارغىنلىقنى تېخىمۇ كۆپ ھېس قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈردى.

مەنبە: خەلسلەين (Healthline)
ئامېرىكا كېسەللىكلەرنى كونترول قىلىش ۋە ئالدىنى ئېلىش مەركىزى (CDC) قاراشلىق دۆلەتلىك ساغلاملىق ستاتىستىكا مەركىزى (NCHS) 3-سېنتەبىر ئېلان قىلغان دوكلاتقا ئاساسلانغاندا، ھارغىنلىق ئامېرىكا قوشما ئىئىشتاتلىرىدىكى چوڭلار ئارىسىدا ئىنتايىن ئومۇميۈزلۈك ئەھۋالغا ئايلانغان.
دۆلەتلىك ساغلاملىق ستاتىستىكا مەركىزىنىڭ بايقىشىچە، چوڭلارنىڭ %71.5 ي كەم دېگەندە بىر نەچچە كۈن ھارغىنلىق ھېس قىلىدىغانلىقىنى، %10.7 ي بولسا كۆپىنچە كۈنلەردە ھارغىنلىق ھېس قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.
چوڭلارنىڭ %16.6 ي كۆپىنچە كۈنلەردە ياكى ھەر كۈنى دائىملىق ھارغىنلىق ھېس قىلىدىغانلىقىنى مەلۇم قىلغان.
ھارغىنلىق پەقەت ئۇيقۇسى كېلىش ياكى چارچاشلا ئەمەس. ئۇ كۈندىلىك پائالىيەتلەرگە دەخلى يەتكۈزىدىغان، ئۇخلىسىمۇ ياخشىلانمايدىغان زىيادە چارچاش سېزىمى ۋە ئېنېرگىيە يېتىشمەسلىكتۇر.
«رىكاۋېرد» (Recovered) تەشكىلاتىنىڭ زەھەرلىك چېكىملىك خۇمارى بويىچە ئالىي مۇتەخەسسىسى، دوكتور مەت گلوۋىياك: «بۇ بايقاشلار كىشىنى ئەندىشىگە سالىدۇ، ئەمما ھەيران قالارلىق ئەمەس. نۇرغۇن ئامېرىكانلىقلار خىزمەت، ئائىلە مەسئۇلىيىتى، ئىقتىسادىي بېسىم ۋە كەلگۈسىگە بولغان ئېنىقسىزلىق ئارىسىدا تەڭپۇڭلۇق ساقلاشقا تىرىشىۋاتىدۇ» دېدى. گلوۋىياك بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
دوكلاتتا دائىملىق ھارغىنلىقنىڭ ئاساسىي سەۋەبلىرى تەتقىق قىلىنمىغان. شۇنداقتىمۇ، مۇتەخەسسىسلەر روھىي بېسىمنىڭ ھارغىنلىقنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان نۇرغۇن ئامىللارنىڭ بىرى ئىكەنلىكىنى ئېيتىۋاتىدۇ.
دۆلەتلىك ساغلاملىق ستاتىستىكا مەركىزىنىڭ دوكلاتىدا 18 ياش ۋە ئۇنىڭدىن يۇقىرى چوڭلارنىڭ ھارغىنلىق ئالامەتلىرىنى مۆلچەرلەش ئۈچۈن، 2024-يىللىق دۆلەتلىك ساغلاملىق زىيارەت تەكشۈرۈشىدىن ئېلىنغان سانلىق مەلۇماتلار ئىشلىتىلگەن.
ئاياللارنىڭ دائىملىق ھارغىنلىق ھېس قىلىش نىسبىتى (%20) ئەرلەرگە قارىغاندا يۇقىرى بولغان. ياشلارنىڭمۇ دائىملىق ھارغىنلىق مەلۇم قىلىش نىسبىتى يۇقىرى بولۇپ، 18 ياشتىن 34 ياشقىچە بولغانلارنىڭ %19.5 ي بۇ ئەھۋالغا دۇچ كەلگەن.
گلوۋىياك مۇنداق دېدى: «ئاياللار ۋە ياشلار ھەمىشە ھارغىنلىقنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ئۆزگىچە بېسىملارغا دۇچ كېلىدۇ. نۇرغۇن ئاياللار بىر تەرەپتىن خىزمەت بىلەن شەخسىي مەسئۇلىيىتىنى ئادا قىلسا، يەنە بىر تەرەپتىن باشقىلارغا غەمخورلۇق قىلىش بېسىمىنى تەڭپۇڭلاشتۇرىدۇ؛ ياشلار بولسا ھاياتتىكى چوڭ بۇرۇلۇشلار، ئىقتىسادىي ئېنىقسىزلىق ۋە يۇقىرى ئىجتىمائىي كۈتۈنۈشلەر بىلەن كۈرەش قىلىۋاتىدۇ».
«ھەر ئىككى گۇرۇپپا ئۆزلىرىنىڭ روھىي ساغلاملىق ۋە بەخت-سائادەت كەچۈرمىشلىرىگە تېخىمۇ بەكرەك دىققەت قىلىشى ياكى ئاشكارىلاشقا تېخىمۇ تاييار بولۇشى مۇمكىن، بۇ بولسا ھارغىنلىقنىڭ قانداق تونۇلۇشى ۋە مەلۇم قىلىنىشىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ».
دوكلاتتا يەنە دائىملىق ھارغىنلىقنىڭ ئىرقىي ۋە مىللىي پەرقلەر بويىچە ئوخشىمايدىغانلىقى بايقالغان.
دائىملىق ھارغىنلىق بەزى رايونلاردا تېخىمۇ كۆپ كۆرۈلگەن بولۇپ، جەنۇبتا %17.7، ئوتتۇرا غەربىي قىسىمدا %17.5 بولغان.
يېزا رايونلىرىدا دائىملىق ھارغىنلىق نىسبىتى (%20.5) شەھەر رايونلىرىغا (%14.5) قارىغاندا يۇقىرى بولغان.
دائىملىق ھارغىنلىقى بار كىشىلەر باشقا ئىقتىدار قىيىنچىلىقلىرىنىمۇ مەلۇم قىلغان.
دائىملىق ھارغىنلىقى يوق كىشىلەرگە سېلىشتۇرغاندا، دائىملىق ھارغىنلىق ھېس قىلغانلاردا چۈشكۈنلۈك ئالامەتلىرى كۆرۈلۈش ئېھتىماللىقى ئۈچ ھەسسىدىن كۆپ، بىلىش قىيىنچىلىقى ۋە تەشۋىشلىنىش ئالامەتلىرى كۆرۈلۈش ئېھتىماللىقى ئىككى ھەسسە يۇقىرى بولغان.
دائىملىق ھارغىنلىقى بار كىشىلەر ئۆزلىرىنىڭ خىزمەت ۋە ئىجتىمائىي تۇرمۇشىنىڭ تەسىرگە ئۇچرىغانلىقىنى بايقىغان. دائىملىق ھارغىنلىقى بارلارنىڭ %36 ي خىزمەتتە چەكلىمىگە ئۇچرايدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.
ئىجتىمائىي پائالىيەتلەرگە كەلگەندە، %16.2 ي ئىجتىمائىي پائالىيەتلەردە بەزى قىيىنچىلىقلارنىڭ بارلىقىنى، %12.8 ي بولسا نۇرغۇن قىيىنچىلىقنىڭ بارلىقىنى ياكى بۇ پائالىيەتلەرگە تامامەن قاتنىشالمايدىغانلىقىنى مەلۇم قىلغان.
زىيادە چارچاش ئالامىتى كۆرۈلگەن كىشىلەرنىڭ ئەڭ كۆپ قىسمى (45.3 پىرسەنتى) ئالامەتلەرنىڭ كۈننىڭ بىر قىسىم ۋاقتىدا داۋاملىشىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن بولسا، 34.5 پىرسەنتى كۈننىڭ كۆپ قىسمىدا، 20.2 پىرسەنتى بولسا پۈتۈن بىر كۈن بويى داۋاملىشىدىغانلىقىنى مەلۇم قىلغان.
ئەڭ كۆپ قىسمى (46.8 پىرسەنتى) يەنە ئۆزلىرىدىكى چارچاشنىڭ «ئازراق بىلەن كۆپ ئارىلىقىدا» ئىكەنلىكىنى تەسۋىرلىگەن. باشقىلار بولسا چارچاش دەرىجىسىنى «كۆپ» (38.8 پىرسەنت) ۋە «ئازراق» (14.5 پىرسەنت) دەپ تەسۋىرلىگەن.
چارچاش باشقا ساغلاملىق مەسىلىلىرىنىڭ ئالامىتى ياكى دورىلارنىڭ ئەكىس تەسىرى بولۇشى مۇمكىن. ئەمما ئۇ يەنە بېسىم بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇشىمۇ ئېھتىمالغا ناھايىتى يېقىن.
كالىفورنىيە شىتاتىنىڭ سانت مونىكا شەھىرىدىكى پروۋىدېنس سانت جون ساغلاملىق مەركىزىنىڭ ئائىلە تېبابىتى مۇتەخەسسىسى، دوكتور داۋىد كۇتلېر بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان بولسىمۇ، مۇنداق دېدى: «جىسمانىي ۋە روھىي چارچاشنىڭ كېلىپ چىقىش سەۋەبلىرى ئىنتايىن كەڭ. ھەتتا بىرلا ئادەمدە چارچاشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان بىر قانچە خىل ئامىل بولۇشى مۇمكىن».
سوزۇلما خاراكتېرلىك بېسىم كورتىزول ۋە ئادرېنالىن قاتارلىق بېسىم ھورمۇنلىرىنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك ئۆزگىرىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن، بۇ ئۆز نۆۋىتىدە چارچاشقا سەۋەب بولىدۇ.
ئامېرىكا پىسخولوگىيە جەمئىيىتى (APA) تەرىپىدىن ئېلىپ بېرىلغان ئەڭ يېڭى «ئامېرىكىدىكى بېسىم تەكشۈرۈشى» دە بايقىلىشىچە، قۇرامىغا يەتكەنلەرنىڭ كۆپىنچىسى ئۆزىنى يالغۇز قالغاندەك، سىرتتا قالغاندەك ھېس قىلغان ۋە كەلگۈسىگە نىسبەتەن ئىلگىرىكىگە قارىغاندا تېخىمۇ بەك بېسىم ھېس قىلغان.
گلوۋىياك بۇ قاراشنى قوللاپ مۇنداق قوشۇمچە قىلدى: «بېسىم سوزۇلما خاراكتېرگە ئايلانغاندا، چارچاش ئاندا-ساندا يۈز بېرىدىغان ئەھۋال بولماستىن، بەلكى كۈندىلىك تۇرمۇشنىڭ ئورتاق بىر قىسمىغا ئايلىنىپ قالىدۇ».
ھەيز كېسىلىش مەزگىلىدىكى چارچاش بولسا بەدەننىڭ ئېنېرگىيە تەڭپۇڭلۇقىنى بۇزىدىغان ماددا ئالماشتۇرۇش، ھورمۇن ۋە پىسخىكىلىق-إجتىمائىي ئۆزگىرىشلەرنىڭ مۇرەككەپ ئارىلىشىشىدىن كېلىپ چىقىدۇ.
ھەيز كېسىلىش جەريانىدا ئېغىرلىشىدىغان بارلىق ئالامەتلەر ئىچىدە چارچاش كلىنىكىلىق جەھەتتىن ئىنتايىن مۇھىم، چۈنكى ئۇ كىشىنى ھەرىكەت ئىقتىدارىدىن قالدۇرۇپ قويۇشى مۇمكىن.
بۇ يەنە ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدىغان ۋە ئادەمنى ئەڭ بىئارام قىلىدىغان ئالامەتلەرنىڭ بىرىدۇر.
بىر تۈرلۈك تەتقىقاتتا بايقىلىشىچە، ھەيز كېسىلىپ بولغان ئاياللارنىڭ 85.3 پىرسەنتى ۋە ھەيز كېسىلىش ئالدىدىكى ئاياللارنىڭ 46.5 پىرسەنتى جىسمانىي ۋە روھىي جەھەتتىن ھالسىزلىنىدىغانلىقىنى مەلۇم قىلغان.
ئەگەر سىزدىكى چارچاش ئىككى ھەپتىدىن ئارتۇق داۋاملاشسا ياكى كۈندىلىك پائالىيەتلىرىڭىزگە توسالغۇ بولۇشقا باشلىسا، ساغلاملىق مۇتەخەسسىسلىرى بىلەن كۆرۈشۈشنى ئويلىشىپ كۆرسىڭىز بولىدۇ.
ئەگەر چارچاش ئېغىر بولسا ياكى سەۋەبسىز ئورۇقلاش، نەپەس سىقىلىش ياكى قىززىش قاتارلىق باشقا ئالامەتلەر بىلەن بىللە كۆرۈلسە، دوكتورىڭىزغا كۆرۈنۈشمۇ ياخشى چارىدۇر.
گلوۋىياك ھېلثلايىنغا قىلغان سۆزىدە، چارچاشنى باشقۇرۇشنىڭ ئۇنى كەلتۈرۈپ چىقارغۇچى ئامىللارنى ئېنىقلاشتىن باشلىنىدىغانلىقىنى ئېيتتى.
كۇتلېر بۇنى قوللاپ، سەۋەبنى ئېنىقلاش ئۈچۈن بىمارنىڭ تۇرمۇشى ۋە كېسەللىك تارىخىنىڭ بارلىق تەرەپلىرىنى ئەستايىدىل ۋە تەپسىلىي چۈشىنىشنىڭ زۆرۈرلىكىنى قوشۇمچە قىلدى.
كۇتلېر يەنە بىر كىشىنىڭ چارچاش ھېسسىياتىنى مۇئەييەنلەشتۈرۈشنىڭ ۋە بۇ ئالامەتنىڭ ھەقىقىي ئىكەنلىكىنى تونۇپ يېتىشنىڭ مۇھىملىقىنى تىلغا ئالدى. دىياگنوز قويۇش جەريانىدا ئاساسىي سەۋەبنى تېپىشقا تىرىشىۋاتقان پەيتتە، قوللاش خاراكتېرلىك داۋالاش ئىنتايىن مۇھىم.
گلوۋىياك مۇنداق دېدى: «مەنبەنى تېخىمۇ ياخشى چۈشەنگەندىن كېيىن، كىشىلەر چەك-چېگرانى بەلگىلەش، ئۇيقۇ ئادىتىنى ياخشىلاش، ياردەم سوراش ياكى تۇرمۇش ئۇسۇلىنى ئۆزگەرتىش قاتارلىق مەقسەتلىك باسقۇچلار ئارقىلىق بۇ مەسىلىنى ھەل قىلالايدۇ. تونۇش-بىلىم مۇھىم، ئەمما ئەھمىيەتلىك ئۆزگىرىش كۆپىنچە ئەمەلىي ھەرىكەتنى تەلەپ قىلىدۇ».
مەنبە: Healthline | Mon, 28 Sep 2026 07:17