ئايروبىك ھەرىكەت ھەيزدىن توختىغاندىن كېيىنكى ئاياللارنىڭ مېڭە ساغلاملىقىنى ياخشىلىشى مۇمكىن

يېڭى تەتقىقاتقا ئاساسلانغاندا، قەرەللىك ئېلىپ بېرىلغان ئايروبىك ھەرىكەت ھەيز كېسىلگەندىن كېيىنكى ئاياللارنىڭ ئىجرا قىلىش ئىقتىدارىنى كۈچەيتىشىگە ياردەم بېرىشى مۇمكىن.
1-ئاۋغۇست كۈنى «ئالزىمېر كېسەللىكى ژۇرنىلى»دا ئېلان قىلىنغان بۇ تەتقىقات، بىلىش ئىقتىدارىغا بولغان پايدىنىڭ 3 ئايدىن 6 ئايغىچە بولغان ۋاقىت ئىچىدە كۆرۈلۈشكە باشلايدىغانلىقىنى كۆرسەتمەكتە. بۇ، ھەيز كېسىلگەندىن كېيىن مېڭە ساغلاملىقىنى ساقلاشتا ھەرىكەتنىڭ ئەمەلىي بىر ستراتېگىيە بولالايدىغانلىقىنى گەۋدىلەندۈرىدۇ.
ھەيز كېسىلىش مەزگىلىدە ۋە ئۇنىڭدىن كېيىن مېڭە ساغلاملىقى ستراتېگىيەلىرى ئىنتايىن مۇھىم، چۈنكى ئالزىمېر كېسەللىكىگە گىرىپتار بولغۇچىلارنىڭ ئۈچتىن ئىككى قىسمى ئاياللار بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. ھەيز كېسىلىش بىلىش ئىقتىدارىنىڭ تۆۋەنلىشىگە شۇنداقلا ماسلىشىشچانلىقىغا تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن.
بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان كالىفورنىيە شتاتىنىڭ ئىرۋايىن شەھىرىدىكى ساغلام مېڭە شىپاخانىسىنىڭ باش تېببىي ئەمەلدارى ۋە مېمورىيالكېئېر تېببىي گۇرۇپپىسىنىڭ دوختۇرى دوكتور دۇڭ ترىن، تەتقىقات نەتىجىسىنىڭ ئۈمىدۋار ئىكەنلىكىنى، ئەمما بەزى چەكلىمىلەرنىڭ بارلىقىنى قەيت قىلدى.
ئۇ «خەلسلاين»غا: «بۇ نىسبەتەن كىچىك دائىرىدىكى تەتقىقاتنىڭ قوشۇمچە ئانالىزى، شۇڭا مەن بۇنى ئاخىرقى پاكىت دەپ ئەمەس، بەلكى جەزملەشتۈرۈشكە ئەرزىيدىغان مۇھىم ئىسپات دەپ قارايمەن» دېدى.
تەتقىقاتقا 20 ياشتىن 67 ياشقىچە بولغان، بىلىش ئىقتىدارى ساغلام 93 ئايال قاتناشتۇرۇلغان بولۇپ، ئۇلارنىڭ %43 ي ھەيز كېسىلگەنلەر ئىدى. ھەر بىر قاتناشقۇچىنىڭ يۈرەك-ئۆپكە ساغلاملىقى ئوتتۇرىچە سەۋىيەدىن تۆۋەن بولۇپ، ئۇلار قەرەللىك ھەرىكەت قىلمايتتى.
قاتناشقۇچىلار تاسادىپىي ھالدا 6 ئايلىق ئايروبىك ھەرىكەت پروگراممىسى ياكى سوزۇلۇش ۋە بەدەن چېنىقتۇرۇش پروگراممىسى گۇرۇپپىلىرىغا تەقسىم قىلىندى.
ھەپتىدە تۆت قېتىم، ھەر قېتىمدا 45 مىنۇت ئايروبىك ھەرىكەت بىلەن شۇغۇللانغۇچىلاردا بىلىش ئىقتىدارى ئەڭ يۇقىرى پايدىلار كۆرۈلگەن بولۇپ، ئۇلارنىڭ ئىجرا قىلىش ئىقتىدارىدا ياخشىلىنىش بولغان. بىلىش ئىقتىدارىدىكى بۇ ئىلگىرىلەشلەر دەسلەپتە 3-ئايدا كۆزىتىلگەن ۋە پروگراممىنىڭ قالغان قىسمىدا تېخىمۇ كۈچەيگەن.
ئىجرا قىلىش ئىقتىدارى خىزمەت ئەسلىمىسى، بىلىشچانلىق جانلىقلىقى ۋە توسالغۇلارنى كونترول قىلىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. كۈندىلىك تۇرمۇشتا بولسا بۇ ۋەزىپىلەرنى باشقۇرۇش، قارار چىقىرىش، تەرتىپلىك بولۇش ۋە مۇستەقىللىقنى ساقلاشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ۋېيل كورنېل تېببىي ئىنستىتۇتىنىڭ قوشۇمچە پروفېسسورى، تۇغۇت ۋە ئاياللار كېسەللىكلىرى مۇتەخەسسىسى دوكتور كېسىيا گەيتېر: «سوزۇلۇش ۋە ھەرىكەتچانلىق مەشىقىنىڭ جانلىقلىق، راھەتلىك، ھەرىكەت دائىرىسى، تەڭپۇڭلۇق ۋە بېسىمنى ئازايتىش قاتارلىق مۇھىم پايدىلىرى بار. ئەمما، ئايروبىك ھەرىكەت تېخىمۇ داۋاملىق بولغان يۈرەك-ئۆپكە ۋە مېتابولىزم غىدىقلىشى پەيدا قىلىدۇ» دېدى. گەيتېر خانىم بۇ تەتقىقاتقا قاتناشمىغان.
ئايروبىك ھەرىكەت رېتىملىق ۋە ئۈزلۈكسىز بولۇپ، سىزنىڭ تىنىق ئېلىشىڭىز ۋە يۈرەك سوقۇشىڭىزنى تېزلىتىدۇ. ئوتتۇراھال سىجىللىق دېگەنلىك سىز بۇ ھەرىكەت بىلەن شۇغۇللىنىۋاتقان ۋاقتىڭىزدا پاراڭلىشالايسىز، ئەمما ناخشا ئېيتالمايسىز دېگەننى بىلدۈرىدۇ.
ئايروبىك ھەرىكەتنىڭ مىساللىرى تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ:
- تېز مېڭىش
- سۈزۈش
- ۋېلىسىپىت مىنىش
- يۈگۈرۈش
- ئۇسسۇل ئويناش
ئايروبىك مەشىق مېڭىگە كۆپ خىل ئۇسۇللار بىلەن تەسىر كۆرسىتەلەيدۇ.
دوكتور ترىن: «ھەرىكەت قىلىش يۈرەك قان تومۇر ساغلاملىقىنى ياخشىلاش، قان تومۇر خەۋپ ئامىللىرىنى ئازايتىش ۋە مېڭىنىڭ ئۆزگىرىشچانلىقىنى قوللاش ئارقىلىق ياردەم بېرىشى مۇمكىن، بۇلارنىڭ ھەممىسى ئىنتايىن مۇھىم، چۈنكى قان تومۇر ۋە مېتابولىزم ساغلاملىقى كېيىنكى مەزگىللەردىكى بىلىش ئىقتىدارىنىڭ تۆۋەنلىشى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك» دېدى.
ئايروبىك ھەرىكەت ئالزىمېر كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئالالمىسىمۇ ياكى ئەقلىي ئاجىزلىقنىڭ تەرەققىياتىنى ئاستىلىتالمىسىمۇ، ئەمما ياشنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ ئومۇمىي بىلىش ئىقتىدارىنى ياخشىلاشقا ياردەم بېرەلەيدۇ.
ئايروبىك چېنىقىشنىڭ مېڭىگە تەسىر كۆرسىتىش ئۇسۇللىرىدىن بىرى مېڭە قۇرۇلمىسىدۇر. ئۇ ئەسلىمە ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم بولغان ھىپپوكامپۇس قاتارلىق مېڭە رايونلىرىنى قوغداشقا ياردەم بېرىدۇ.
ئايروبىك چېنىقىش يەنە مېڭىنىڭ ئاق ماددىسىغىمۇ پايدىلىق. مۇنتىزىم ئايروبىك پائالىيىتى مېڭىدىكى زېھنىنى يىغىش ۋە ئۇچۇر بىر تەرەپ قىلىشقا ياردەم بېرىدىغان باغلىنىشلارنى قوللىشى مۇمكىن.
قىسقا مۇددەتلىك چېنىقىشمۇ، چېنىقىپ بولۇپلا تەپەككۇر قىلىش قابىلىيىتىنى ئاشۇرۇشقا ئوخشاش دەرھال كۆرۈلىدىغان بىلىش پايدىسىغا ئىگە بولالايدۇ.
گەيتېر «ھېلتلاين» غا ئايروبىك چېنىقىشنىڭ تۆۋەندىكىدەك كۆپ خىل ساھەلەردە ئىنتايىن پايدىلىق ئىكەنلىكىنى ئېيتتى:
بىلىش ئىقتىدارىنىڭ تۆۋەنلىشى ئاياللاردا ئەرلەرگە قارىغاندا تېخىمۇ كۆپ كۆرۈلىدىغاندەك قىلىدۇ. بۇ ئەھۋال ھورموندىكى ئامىللارنىڭ بۇ تۆۋەنلەشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىش ئېھتىماللىقى بارلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
بىلىش مەسىلىلىرى ھەيىزدىن توختىغاندىن كېيىنكى ئاياللاردا ھەيىزدىن توختىشتىن بۇرۇنقى ئاياللارغا قارىغاندا تېخىمۇ كۆپ كۆرۈلىدۇ. بۇ قىسمەن جەھەتتىن تۇخۇمدان ئىقتىدارىنىڭ تۆۋەنلىشى ۋە قان زەردابىدىكى ئېستروگېن سەۋىيەسىنىڭ تۆۋەنلىشى سەۋەبىدىن بولۇشى مۇمكىن.
بۇ ئەھۋال قان تومۇرنىڭ ھەرىكەت سىمپتوملىرىنى ئاساس قىلغان ھەيىز كېسىلى ئالامەتلىرىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. قان تومۇرنىڭ ھەرىكەت سىمپتوملىرى تۇيۇقسىز قىزىش، تەرلەش ۋە باش ئايلىنىش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئېستروگېننىڭ بەدەندە نېرۋا قوغداش رولى بولۇشى مۇمكىن، بۇ يەنە بىلىش ئىقتىدارى تۆۋەنلەشنىڭ ئاياللاردا، بولۇپمۇ ھەيىزدىن توختىغان ئاياللاردا نېمە ئۈچۈن كۆپ كۆرۈلىدىغانلىقىنى چۈشەندۈرۈشكە ياردەم بېرىشى مۇمكىن.
«تەتقىقاتچىلار ياش ئامىلىنى ستاتىستىكىلىق جەھەتتىن ھېسابلاپ كۆرۈشكە تىرىشتى، شۇنداقتىمۇ يەنىلا ھەيىز كېسىلىگە مۇناسىۋەتلىك تەسىرنى بايقىدى. بۇ نەتىجىنىڭ پەقەت ياش ئامىلى بىلەنلا چۈشەندۈرۈلمەيدىغانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ» دېدى تىرىن. «ھەيىز كېسىلى بىلەن قېرىش بىر-بىرىگە زىچ باغلانغان، شۇڭا تەتقىقاتتا بۇ تەسىرلەرنى پۈتۈنلەي ئايرىۋەتكىلى بولمايدۇ».
تىرىن مۇنداق دەپ كۆرسەتتى، بۇ تەتقىقات تەتقىقات ساھەسىدىكى بىر بوشلۇقنى گەۋدىلەندۈردى: ئاياللارنىڭ ئۆمۈر بويى دېۋەڭلىك كېسىلىگە گىرىپتار بولۇش نىسبىتى يۇقىرى بولسىمۇ، لېكىن چېنىقىش ۋە مېڭە ساغلاملىقى سىناقلىرىدا ھەيىز كېسىلى ھالىتىگە دائىم سەل قارىلىدۇ.
ئۇ يەنە: «كەلگۈسىدە تېخىمۇ كۆپ ئەۋرىشكە ئېلىنغان، ھەيىز كېسىلىنىڭ دەسلەپكى ۋە كېيىنكى باسقۇچلىرى تېخىمۇ ياخشى تەسۋىرلەنگەن ھەمدە ئامىلوئىد ۋە تاۋ قاتارلىق ئالزىمېر كېسەللىكىنىڭ بىئولوگىيەلىك بەلگىلىرى ئىشلىتىلگەن تەتقىقاتلار، بۇ بىلىش ئىقتىدارىنىڭ ياخشىلىنىشىنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك دېۋەڭلىك خەۋپىنى تۆۋەنلىتىشكە ئايلىنىش-ئايلانماسلىقىنى بېكىتىشكە ياردەم بېرىدۇ» دېدى.
مەنبە: Healthline | Tue, 29 Sep 2026 15:25