ئالىملار چوڭقۇر ئۇيقۇنىڭ قانداق قىلىپ مۇسكۇل يېتىلدۈرىدىغانلىقى، ماينى كۆيدۈرىدىغانلىقى ۋە مېڭىنى كۈچەيتىدىغانلىقىنى بايقىدى.

بىر كېچىلىك ياخشى ئۇيقۇ ئادەمنى روھلاندۇرۇپلا قالماستىن، تېخىمۇ كۆپ روللارنى ئوينايدۇ. چوڭقۇر ئۇيقۇ جەريانىدا بەدەن مۇسكۇل قۇرۇشقا، سۆڭەكنى چىڭىتىشقا ۋە ماينىڭ ماددا ئالمىشىشىنى تەڭشەشكە ياردەم بېرىدىغان كۈچلۈك خىمىيەلىك ئەلچى بولغان ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنىنى ئاجرىتىپ چىقىرىدۇ. ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنى ياشلارنىڭ بوي ئېگىزلىكى يوشۇرۇن كۈچىنى تولۇق جارى قىلدۇرۇشتا مۇھىم رول ئوينايدىغان بولغاچقا، ياشلار ئۈچۈن يېتەرلىك ئۇخلاش ئالاھىدە مۇھىمدۇر.
ئالىملار ئۇيقۇنىڭ يېتەرلىك بولماسلىقىنىڭ ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنى ئىشلەپچىقىرىلىشىغا توسالغۇ بولىدىغانلىقىنى ئۇزۇندىن بۇيان بىلىپ كەلگەن. ئەمما مېڭىنىڭ بۇ جەرياننى، بولۇپمۇ ئادەتتە كېچىنىڭ دەسلەپكى قىسمىدا ئاساسلىق ئورۇندا تۇرىدىغان، بەدەننى ئەسلىگە كەلتۈرىدىغان چوڭقۇر ئۇيقۇ باسقۇچى يەنى تېز بولمىغان كۆز ھەرىكىتى ئۇيقۇسى (non-REM) جەريانىدا زادى قانداق كونترول قىلىدىغانلىقى ئېنىق ئەمەس ئىدى.
ھازىر بېركلېيدىكى كالىفورنىيە ئۇنىۋېرسىتېتى تەتقىقاتچىلىرى بۇ مۇناسىۋەتنىڭ ئارقىسىدىكى مېڭە توك يولىنى ئاشكارىلىدى. «سېل» (Cell) ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان بىر تەتقىقاتتا تەتقىقات گۇرۇپپىسى ئۇيقۇ جەريانىدا ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنىنىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنى تەڭشەيدىغان نېرۋا ھۈجەيرىلىرىنى ئېنىقلاپ چىقتى ھەمدە ھورمۇن سەۋىيەسى بىلەن ئويغىنىش ئوتتۇرىسىدىكى نازۇك تەڭپۇڭلۇقنى ساقلاشقا ياردەم بېرىدىغان، ئىلگىرى نامەلۇم بولغان بىر خىل قايتما ئىنكاس سىستېمىسىنى بايقىدى.
بۇ بايقاش مەزكۇر مۇناسىۋەتنىڭ ئىككى تەرەپلىمىلىك ئىكەنلىكىنى ئاشكارىلاپ بەردى. ئۇيقۇ ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنى ئىشلەپچىقىرىلىشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنىمۇ مېڭىگە سىگنال يوللاپ، بىزنىڭ قاچان ئويغىنىشىمىزغا تەسىر كۆرسىتىدۇ.
بۇ بايقاشلار كەلگۈسىدە ئالىملارنىڭ دىئابېت قاتارلىق ماددا ئالمىشىش كېسەللىكلىرى، شۇنداقلا پاركىنسون ۋە ئالزىمېر قاتارلىق نېرۋا كېسەللىكلىرى بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئۇيقۇ توسالغۇلىرىنى داۋالاشنىڭ يېڭى ئۇسۇللىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشىغا ياردەم بېرىشى مۇمكىن.
«كىشىلەر ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنىنىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنىڭ ئۇيقۇ بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك ئىكەنلىكىنى بىلىدۇ، ئەمما بۇ پەقەت ئۇخلىغاندا قان ئېلىش ۋە ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنى سەۋىيەسىنى تەكشۈرۈش ئارقىلىقلا ئېلىپ بېرىلاتتى» دېدى تەتقىقاتنىڭ بىرىنچى ئاپتورى، بېركلېيدىكى كالىفورنىيە ئۇنىۋېرسىتېتى نېرۋا ئىلمى بۆلۈمى ۋە خېلېن ۋىللس نېرۋا ئىلمى تەتقىقات ئورنىنىڭ دوكتور ئاشتى تەتقىقاتچىسى شىنلۇ دىڭ. ئۇ يەنە: «بىز ئەمەلىيەتتە چاشقانلارنىڭ نېرۋا پائالىيىتىنى بىۋاسىتە خاتىرىلەپ، نېمە ئىشلارنىڭ يۈز بېرىۋاتقانلىقىنى كۆزەتتۇق. بىز كەلگۈسىدە ئوخشىمىغان داۋالاش ئۇسۇللىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇش ئۈچۈن ئاساسلىق بىر توك يولى بىلەن تەمىنلەۋاتىمىز» دېدى.
نېمە ئۈچۈن چوڭقۇر ئۇيقۇ ئۆسۈپ يېتىلىش ۋە ماددا ئالمىشىشتا مۇھىم؟
ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنى كۆپىنچە بالىلىق دەۋردىكى يېتىلىش رولى بىلەن تونۇلغان، ئەمما ئۇنىڭ مۇھىملىقى قۇرامىغا يەتكەن دەۋرگىچە داۋاملىشىدۇ. ئۇ مۇسكۇل ۋە سۆڭەكنىڭ ساقلىنىشىنى قوللايدۇ، بەدەننىڭ ساقلانغان ماينى قانداق ئىشلىتىشىنى تەڭشەسكە ياردەم بېرىدۇ ھەمدە قان شېكىرى سەۋىيەسىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ.
ئۇيقۇ ئىزچىل تۈردە قالايمىقانلاشقاندا ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنىنىڭ تەڭشىلىشى زىيانغا ئۇچرىشى مۇمكىن. بۇ ھورمۇن گلۇكوزا ۋە ماينىڭ ماددا ئالمىشىشىنى كونترول قىلىشقا ياردەم بېرىدىغان بولغاچقا، ئۇيقۇنىڭ يېتەرلىك بولماسلىقى سېمىزلىك، دىئابېت ۋە يۈرەك قان تومۇر كېسەللىكلىرى خەۋپىنىڭ ئېشىپ كېتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.
مېڭىنىڭ بۇ جەريانلارنى قانداق ماسلاشتۇرىدىغانلىقىنى چۈشىنىش ئۈچۈن بېركلېي تەتقىقاتچىلىرى گىپوتالامۇس دەپ ئاتىلىدىغان رايونغا فوكۇسلاندى. مېڭىنىڭ چوڭقۇر قىسمىغا جايلاشقان بۇ كىچىك، ئەمما كەم بولسا بولمايدىغان كونترول مەركىزى ئاچلىق، بەدەن تېمپېراتۇرىسى، ھورمۇن ئىشلەپچىقىرىش شۇنداقلا كۈندىلىك ئۇيقۇ ۋە ئويغىنىش دەۋرىيلىكىنى تەڭشەشكە ياردەم بېرىدۇ. ئۇنىڭ ئاساسلىق ئىقتىدارلىرى سۈت ئەمگۈچى ھايۋانلارنىڭ تەرەققىياتى جەريانىدا ئىزچىل ساقلىنىپ كەلگەن.
ئالىملار ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنىنى كونترول قىلىدىغان مېڭە سەكراتى خەرىتىسىنى سىزىپ چىقتى
تەتقىقاتچىلار گىپوتالامۇس ئىچىدىكى ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنىنى قويۇپ بەرگۈچى ھورمۇن (GHRH) ئىشلەپچىقىرىدىغان نېرۋا ھۈجەيرىلىرى ۋە سوماتوستاتىن ئىشلەپچىقىرىدىغان ئىككى خىل ئوخشىمىغان نېرۋا ھۈجەيرىسىنى تەكشۈردى.
بۇ خىمىيەلىك ئۇچۇر يەتكۈزگۈچىلەرنىڭ ئىقتىدارى بىر-بىرىگە قارمۇقارشىدۇر. GHRH ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنىنىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ، سوماتوستاتىن بولسا ئۇنى چەكلەيدۇ. ئۇلار ئاساسلىقى مېڭە ئاساسىغا جايلاشقان كىچىك ھورمۇن ئىشلەپچىقىرىش قۇرۇلمىسى بولغان پىتۇئىتار بېزىدىن ھورمۇن قويۇپ بېرىلىشىنى تەڭشەش ئارقىلىق، قان ئايلىنىش سىستېمىسىغا قانچىلىك ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنى كىرىشىنى كونترول قىلىشقا ياردەم بېرىدۇ.
ئالىملار يەنە ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنىنىڭ مېڭە غولىدىكى سەزگۈرلۈك، دىققەت، پىكىر يۈرگۈزۈش ۋە يېڭى ياكى ناتونۇش كەچۈرمىشلەرنى بايقاش ئىقتىدارىغا مەسئۇل رايون بولغان لوكۇس كويرۇلۇسقا (locus coeruleus) قانداق تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى تەكشۈردى.
بۇ رايوننىڭ پائالىيىتىدىكى توسالغۇلار بىر قانچە خىل روھىي ۋە نېرۋا سىستېمىسى كېسەللىكلىرى بىلەن مۇناسىۋەتلىك دەپ قارالماقتا.
«ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنىنىڭ قويۇپ بېرىلىشىگە مەسئۇل نېرۋا سەكراتىنى چۈشىنىش، ئاخىرىدا ئۇيقۇ سۈپىتىنى يۇقىرى كۆتۈرۈش ياكى نورمال ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنى تەڭپۇڭلۇقىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۈچۈن يېڭى ھورمۇن داۋالاش ئۇسۇللىرىنى تېپىپ چىقىشقا يول كۆرسىتىشى مۇمكىن» دېدى كالىفورنىيە ئۇنىۋېرسىتېتى بېركېلېي شۆبىسىنىڭ (UC Berkeley) دوكتور ئاشتى تەتقىقاتچىسى ۋە ماقالىنىڭ بىرلىكتە يازغۇچىسى دانىيال سىلۋېرمان. «بىر قىسىم تەجرىبە خاراكتېرلىك گېن بىلەن داۋالاش ئۇسۇللىرىدا سىز مەلۇم بىر تىپتىكى ھۈجەيرىنى نىشان قىلىسىز. بۇ سەكرات ئىلگىرى سۆزلىنىپ باقمىغان لوكۇس كويرۇلۇسنىڭ قوزغىلىشچانلىقىنى تۆۋەنلىتىشكە ئۇرۇنۇشتىكى يېڭى بىر تۇتقا بولالايدۇ.»
بۇ تەتقىقات كالىفورنىيە ئۇنىۋېرسىتېتى بېركېلېي شۆبىسىنىڭ نېرۋا ئىلمى ھەمدە مولېكۇلا ۋە ھۈجەيرە بىئولوگىيەسى پىروفېسسورى ياڭ داننىڭ تەجرىبىخانىسىدا ئېلىپ بېرىلدى.
تەتقىقات گۇرۇپپىسى بۇ سەكرات سىستېمىسىنىڭ قانداق ئىشلەيدىغانلىقىنى تەكشۈرۈش ئۈچۈن، چاشقانلارنىڭ مېڭىسىگە ئورنىتىلغان ئېلېكترودلاردىن پايدىلىنىپ تەتقىقات ئېلىپ باردى. ئالىملار گىپوتالامۇستىكى مەلۇم نېرۋا ھۈجەيرىلىرىنى غىدىقلاش ئۈچۈن نۇر ئىشلىتىش بىلەن بىر ۋاقىتتا، نېرۋا پائالىيىتىنى خاتىرىلىدى ۋە بۇ ئارقىلىق سىستېمىنىڭ ئوخشىمىغان قىسىملىرىنىڭ قانداق ئىنكاس قايتۇرىدىغانلىقىنى كۆزەتتى.
چاشقانلار ئۇيقۇنى تەڭشەشنى تەتقىق قىلىشتا ئالاھىدە پايدىلىق، چۈنكى ئۇلارنىڭ ئۇيقۇ ئەندىزىسى ئىنسانلارنىڭكىدىن كۆرۈنەرلىك پەرقلىنىدۇ. چاشقانلار ھەر كۈنى كېچىچە ئۇزۇن بىر ۋاقىت ئۇخلاشتىڭ ئورنىغا، ئادەتتە كېچە-كۈندۈز پەقەت بىر نەچچە مىنۇتلا داۋاملىشىدىغان قىسقا بۆلەكلەر بويىچە ئۇخلايدۇ.
بۇ ئەھۋال تەتقىقاتچىلارغا ھايۋانلار ئۇيقۇ ۋە ئويغاقلىق ئارىسىدا ئالمىشىۋاتقاندا، نېرۋا پائالىيىتى ۋە ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنى تەڭشىلىشىنىڭ قانداق ئۆزگىرىدىغانلىقىنى تەكشۈرۈش ئۈچۈن كۆپ قېتىملىق پۇرسەت يارىتىپ بەردى.
مېڭە ھۈجەيرىلىرى ئارىسىدىكى باغلىنىشنى ئىز قوغلايدىغان ئىلغار تېخنىكىلارنى ئىشلىتىش ئارقىلىق، تەتقىقات گۇرۇپپىسى GHRH ۋە سوماتوستاتىننىڭ ئۇيقۇنىڭ ئوخشىمىغان باسقۇچلىرىغا ئاساسەن ئوخشىمىغان ھەرىكەت قىلىدىغانلىقىنى بايقىدى.
ئادەتتە رەڭدار چۈشلەر بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولغان تېز كۆز ھەرىكىتى (REM) ئۇيقۇسى باسقۇچىدا، GHRH ۋە سوماتوستاتىنغا چېتىشلىق پائالىيەتلەرنىڭ ھەر ئىككىسى كۈچىيىدۇ. گەرچە بۇ ھورمۇنلار ئادەتتە بىر-بىرىگە قارمۇقارشى تەسىر كۆرسەتسىمۇ، ئەمما ئۇلارنىڭ بۇ باسقۇچتىكى ماسلاشقان پائالىيىتى ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنىنىڭ كۆپرەك قويۇپ بېرىلىشىگە تۆھپە قوشىدۇ.
تېز كۆز ھەرىكىتى بولمىغان (non-REM) ئۇيقۇ باسقۇچىدا بولسا، بۇ ئەندىزە ئۆزگىرىدۇ. سوماتوستاتىن پائالىيىتى تۆۋەنلەپ، ئۇنىڭ توسقۇنلۇق قىلىش تەسىرى ئازىيىدۇ، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا GHRH پائالىيىتى مۆتەدىل دەرىجىدە ئۆرلەيدۇ. بۇ خىل بىرىكمىمۇ ئۆسۈپ يېتىلىش ھورمۇنىنىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ.
بۇ بايقاش ئوخشاش بولمىغان ئۇيقۇ باسقۇچلىرىنىڭ مېڭە پائالىيىتىنىڭ پەرقلىق ئەندىزىلىرى ئارقىلىق، ئوخشاش بىر مۇھىم ھورمۆننىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنى قانداق قوللايدىغانلىقىنى چۈشەندۈرۈشكە ياردەم بېرىدۇ.
ئۆسۈش ھورمۆنى بىزنىڭ قاچان ئويغىنىشىمىزنى كونترول قىلىشقىمۇ ياردەم بېرىدۇ
بەلكىم ئەڭ ھەيران قالارلىق بايقاش شۇكى، ئۆسۈش ھورمۆنى پەقەت ئۇيقۇ ھالىتىدىكى مېڭىدىن كەلگەن سىگناللارغا ئىنكاس قايتۇرۇپلا قالماستىن، بەلكى يەنە ئويغاقلىقنى كونترول قىلىدىغان مېڭە توك يوللىرىغىمۇ تەسىر كۆرسىتىدۇ.
ئۆسۈش ھورمۆنى ئۇيقۇ جەريانىدا تەدرىجىي كۆپەيگەنسېرى، ئۇ لوسۇس كۆيرۇلىيۇستىكى نېرۋا ھۈجەيرىلىرىنى قوزغىتىپ، ئۇلارنىڭ پائالىيىتىنى ئاشۇرىدۇ ۋە ئويغىنىشقا ئۆتۈشنى ئىلگىرى سۈرىدۇ.
بۇ بىر قايتما ئىنكاس ئايلانمىسىنى ھاسىل قىلىدۇ، يەنى ئۇيقۇ ئۆسۈش ھورمۆنىنىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ، ھاسىل بولغان ھورمۆن پائالىيىتى بولسا ئۇيقۇ-ئويغاقلىق دەۋرىيلىكىنى تەڭشەشكە ياردەم بېرىدۇ.
تەتقىقاتچىلار يەنە كۈتۈلمىگەن بىر مۇرەككەپ ئەھۋالنى بايقىدى. لوسۇس كۆيرۇلىيۇستىكى پائالىيەتنىڭ كۈچىيىشى ئادەتتە ھوشيارلىقنى ئاشۇرسىمۇ، ئەمما ھەددىدىن زىيادە قوزغىتىش ئەكسىچە ئۈنۈم بېرىشى مۇمكىن.
سىلۋېرمان شۇ يىلى ئېلان قىلىنغان بىر تۈرلۈك دەسلەپكى تەتقىقاتىدا، بۇ رايوندىكى نېرۋا ھۈجەيرىلىرى ھەددىدىن زىيادە ھاياجانلانغاندا، ئۇلارنىڭ ئەكسىچە ئويغاقلىقنى ئەمەس، بەلكى ئۇيقۇنى ئىلگىرى سۈرىدىغانلىقىنى ئىسپاتلىغان.
بۇ بايقاشلار بىرلىكتە مېڭىنىڭ ساغلام ئۇيقۇ ۋە ھورمۆن پائالىيىتىنى ساقلاش ئۈچۈن، بىر-بىرىگە زىت سىگناللارنى تەڭپۇڭلاشتۇرۇشى كېرەك بولغان ئىنچىكە تەڭشەلگەن بىر سىستېمىنى ئاشكارىلىدى.
ئالىملار بۇ خىل ئۆزىنى تەڭشەش جەريانىنى گومېئوستاز (homeostasis) دەپ ئاتايدۇ، بۇ بولسا بەدەننىڭ مۇھىت ۋە فىزىئولوگىيەلىك ئېھتىياجلار ئۆزگەرگەن تەقدىردىمۇ، ئۆز ئىچىدىكى مۇقىم شارائىتنى ساقلاش ئىقتىدارىدۇر.
سىلۋېرمان: «بۇ شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، ئۇيقۇ ۋە ئۆسۈش ھورمۆنى زىچ تەڭپۇڭلاشقان بىر سىستېمىنى تەشكىل قىلىدۇ: ئۇيقۇنىڭ بەك ئاز بولۇشى ئۆسۈش ھورمۆنىنىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنى ئازايتىۋېتىدۇ، ئۆسۈش ھورمۆنىنىڭ بەك كۆپ بولۇشى بولسا ئۆز نۆۋىتىدە مېڭىنى ئويغىنىشقا ئىتتىرىشى مۇمكىن. ئۇيقۇ ئۆسۈش ھورمۆنىنىڭ ئاجرىلىپ چىقىشىنى قوزغايدۇ، ئۆسۈش ھورمۆنى بولسا ئويغاقلىقنى تەڭشەش ئۈچۈن قايتما ئىنكاس بېرىدۇ، بۇ تەڭپۇڭلۇق ئۆسۈش، ئەسلىگە كېلىش ۋە ماددا ئالماشتۇرۇش ساغلاملىقى ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم» دېدى.
ئۇيقۇ بىلەن مېڭە ساغلاملىقى ئوتتۇرىسىدىكى ھەيران قالارلىق باغلىنىش
يېڭىدىن بايقالغان بۇ قايتما ئىنكاس سىستېمىسىنىڭ تەسىرى بەدەننىڭ ئۆسۈشى ۋە ماددا ئالماشتۇرۇش دائىرىسىدىن ھالقىپ كېتىشى مۇمكىن.
لوسۇس كۆيرۇلىيۇس دىققەت، ھوشيارلىق ۋە بىلىش ئىقتىدارىنى تەڭشەشكە ياردەم بېرىدىغان بولغاچقا، ئۆسۈش ھورمۆنىنىڭ بۇ رايونغا كۆرسەتكەن تەسىرى ئۇنىڭ ئويغانغاندىن كېيىن مېڭىنىڭ قانچىلىك ئۈنۈملۈك ئىشلىشىدە رول ئوينايدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
بۇ بولسا ساغلام ئۇيقۇ ۋە ئۆسۈش ھورمۆنى رېتىمىنى ساقلاشنىڭ جىسمانىي ئەسلىگە كېلىش ۋە زېھنىي ئىقتىدارنى قوللىشى مۇمكىنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويىدۇ.
دىڭ: «ئۆسۈش ھورمۆنى سىزنىڭ مۇسكۇل ۋە سۆڭەكلىرىڭىزنى يېتىلدۈرۈش، ماي توقۇلمىلىرىڭىزنى ئازايتىشىڭىزغا ياردەم بېرىپلا قالماي، بەلكى بىلىش جەھەتتىن پايدىلىق بولۇشى، سىز ئويغانغان ۋاقىتتىكى ئومۇمىي ھوشيارلىق سەۋىيەڭىزنى ئۆستۈرۈشى مۇمكىن» دېدى.
تەققەتچىلار مۇناسىۋەتلىك ئالاھىدە مېڭە ھۈجەيرىلىرى ۋە سىگنال يوللىرىنى ئېنىقلاش ئارقىلىق، بۇزۇلغان ئۇيقۇ ۋە ھورمۆن تەڭشىلىشىنى نىشان قىلغان داۋالاش ئۇسۇللىرىنى تەتقىق قىلىش ئۈچۈن ئاساس سالدى.
بۇنداق ئۇسۇللار ئاخىرىدا ماددا ئالمىشىش قالايمىقانلىشىشى ياكى نېرۋا كېسەللىكلىرى بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئۇيقۇسىزلىق مەسىلىسى بار كىشىلەر ئۈچۈن پايدىلىق بولۇشى مۇمكىن. لېكىن، تەجرىبىلەر چاشقانلاردا ئېلىپ بېرىلغان بولۇپ، بۇ خىل مېخانىزىملارنىڭ ئىنسانلاردا قانداق يۈرۈشىدىغانلىقى ۋە ئۇلارنى داۋالاش ئارقىلىق بىخەتەر نىشانلاشقا بولىدىغان-بولمايدىغانلىقىنى ئېنىقلاش ئۈچۈن قوشۇمچە تەتقىقاتلار لازىم بولىدۇ.
تەتقىقات نەتىجىسى ئۇيقۇ بىئولوگىيەسىنىڭ بىر تۈپ پرىنسىپىنى تەكىتلەيدۇ: دەم ئېلىش پەقەت مېڭە تاقىلىپ قالىدىغان ۋاقىت ئەمەس. ئۇ ھورمونلار بىلەن نېرۋا توك يوللىرى ئۈزلۈكسىز ئالاقىلىشىپ، ئۆسۈپ يېتىلىش، ئەسلىگە كېلىش، ماددا ئالمىشىش ۋە سەگەكلىكنى قوللايدىغان ئاكتىپ، ئەستايىدىل ماسلاشتۇرۇلغان بىر جەرياندۇر.
تەتقىقات خىراجىتى ۋە تۆھپىكارلار
بۇ تەتقىقاتنى خوۋارد خيۇز تېببىي ئىنستىتۇتى (HHMI) ۋە «Pivotal Life Sciences» مەكتەپ مۇدىرى فوندى قوللىغان؛ خوۋارد خيۇز تېببىي ئىنستىتۇتى داننى تەتقىقات ئېلان قىلىنغان يىلغىچە مەزكۇر ئورۇننىڭ HHMI تەكشۈرگۈچىسى سۈپىتىدە قوللاپ كەلگەن.
دان «Pivotal Life Sciences» نىڭ نېرۋا ئىلمى بويىچە مەكتەپ مۇدىرى كاپېدراسىغا مەسئۇل. باشقا ئورتاق ئاپتورلاردىن كالىفورنىيە ئۇنىۋېرسىتېتى بېركېلېي شۆبىسىدىن پېڭ جۇڭ، بىڭ لى، چېنيەن ما، لىخۇي لۇ، گرېيىس جياڭ، جې جاڭ، شياۋلىن خۇاڭ، شۈن تۇ ۋە جىيۈ مېلىسسا تيەن، شۇنداقلا ستانفورد ئۇنىۋېرسىتېتىدىن فۇ-جۈن خۇاڭ ۋە جۈن دىڭلار بار.
ماتېرىياللارنى كالىفورنىيە ئۇنىۋېرسىتېتى بېركېلېي شۆبىسى تەمىنلىگەن. ئىزاھات: مەزمۇن ئۇسلۇب ۋە ئۇزۇنلۇق جەھەتتىن تەھرىرلەنگەن بولۇشى مۇمكىن.
ناسا ئايدىكى بىر يوغان تۆشۈكنىڭ ئاستىدا نېمە بارلىقىنى تەكشۈرمەكچى
ناسا يەر شارىدا ئاي بىلەن ھەيران قالارلىق باغلىنىشى بولغان بىر غەلىتە شەكىلنى سۈرەتكە تارتتى
ئالىملار يادرو بىرىكىشنىڭ ھەيران قالارلىق قىسقا يولينى بايقىدى
ئالىملار يۇقيرى قان بېسىمىغا قارشى تۇرۇشنىڭ قۇلاق ئارقىلىق ئېلىپ بېرىلىدىغان ھەيران قالارلىق يېڭي ئۇسۇلىنى بايقىدى
مەنبە: ScienceDaily Health | Sat, 17 Oct 2026 01:14