47 يىللىق بىر تەتقىقات بەدەن كۈچى ئاجىزلىشىشقا باشلايدىغان ياشنى ئاشكارىلىدى

مەنبە: ساينىس دەيلى ساغلاملىق (ScienceDaily Health)
قېرىش سىز ئويلىغاندىنمۇ بالدۇر جىسمانىي ئىقتىدارىڭىزغا تەسىر كۆرسىتىشكە باشلىشى مۇمكىن. شىۋېتسىيەدە ئېلىپ بېرىلغان 47 يىللىق بىر يارقىن تەتقىقاتتا بايقىلىشىچە، جىسمانىي ساپا، مۇسكۇل چىدامچانلىقى ۋە جىسمانىي ئىقتىدار ئادەتتە 35 ياش ئەتراپىدا تۆۋەنلەشكە باشلايدىكەن، بۇ ھەتتا ئاكتىپ ھەرىكەت قىلىپ تۇرىدىغان كىشىلەر ئارىسىدىمۇ شۇنداق بولىدىكەن.
ئەمما بۇ تەتقىقات نەتىجىسى يەنە كىشىنى ئىلھاملاندۇرىدىغان بىر ئۇچۇرنى ئوتتۇرىغا قويدى. گەرچە چېنىقىش قېرىشقا ئەگىشىپ كېلىدىغان جىسمانىي ئۆزگىرىشلەرنىڭ ئالدىنى پۈتۈنلەي ئالالمىسىمۇ، بىراق قۇرامىغا يەتكەن مەزگىللەردە تېخىمۇ ئاكتىپ بولۇش جىسمانىي ساپا ۋە كۈچ-قۇۋۋەتنى كۆرۈنەرلىك ياخشىلىيالايدىكەن.
شىۋېتسىيەدىكى كارولىنسكا ئىنستىتۇتىنىڭ تەتقىقاتچىلىرى كىشىلەرنىڭ يېشىنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ جىسمانىي ئىقتىدارىنىڭ قانداق ئۆزگىرىدىغانلىقىنى بەش ئون يىلغا يېقىن ۋاقىت كۆزەتكەن. ئۇلارنىڭ 2025-يىلى «جورنال ئوف كاخېكسىيا، ساركوفېنىيە ئەند ماسسېل» (Journal of Cachexia, Sarcopenia and Muscle) ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان تەتقىقات نەتىجىسى جىسمانىي ئىقتىدارنىڭ قاچان تۆۋەنلەشكە باشلايدىغانلىقى، قانداق تەرەققىي قىلىدىغانلىقى ۋە نېمە ئۈچۈن پۈتۈن ھايات بويى ئاكتىپ بولۇشنىڭ مۇھىملىقىنى چۈشەندۈرۈپ بېرىشكە ياردەم قىلىدۇ.
47 يىللىق تەتقىقات جىسمانىي ساپانىڭ ئەڭ يۇقىرى چەككە يەتكەن ۋاقتىنى ئاشكارىلىدى
بۇ تەتقىقات شىۋېتسىيە جىسمانىي پائالىيەت ۋە ساپانى تەتقىق قىلىش SPAF تۈرىنىڭ بىر قىسمى بولۇپ، ئۇنىڭدا 1958-يىلى تۇغۇلغان، تاسادىپىي تاللانغان 427 ئەر ۋە ئايال كۆزىتىلگەن. تەتقىقاتقا قاتناشقۇچىلار 16 ياشتىن باشلاپ 63 ياشقىچە بولغان 47 يىل جەريانىدا جىسمانىي جەھەتتىن باھالاپ تۇرۇلغان.
جىسمانىي جەھەتتىن قېرىش ئۈستىدىكى ئىلگىرىكى كۆپىنچە تەتقىقاتلار ئوخشىمىغان ياشتىكى كىشىلەرنى مەلۇم بىر ۋاقىتتا سېلىشتۇرغان بولسا، بۇ تۈر ئوخشاش بىر تۈركۈم كىشىلەرنىڭ يېشىنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ يۈز بەرگەن ئۆزگىرىشلىرىنى قايتا-قايتا تەكشۈرگەن.
بۇ پەرىق ئىنتايىن مۇھىم، چۈنكى جىسمانىي ئىقتىدار كىشىدىن كىشىگە كۆرۈنەرلىك پەرقلىنىدۇ. شەخسلەرنى نەچچە ئون يىل بويى نازارەت تەتقىقاتچىلارنىڭ ئوخشىمىغان ئەۋلادلار ئارىسىدىكى سېلىشتۇرۇشقا تايانماي، بەلكى ئوخشاش بىر كىشىلەر توپى ئىچىدە جىسمانىي ساپانىڭ قانداق ئۆزگىرىدىغانلىقىنى نازارەتىگە پۇرسەت يارىتىپ بەرگەن.
باھالاش تۈرلىرى ئايروبىك ساپاسى، مۇسكۇل چىدامچانلىقى ۋە مۇسكۇل كۈچىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئايروبىك ساپاسى بەدەننىڭ چېنىقىش جەريانىدا ئوكسىگېندىن قانچىلىك ئۈنۈملۈك پايدىلىنىدىغانلىقىنى تەسۋىرلەيدۇ، مۇسكۇل چىدامچانلىقى بولسا مۇسكۇللارنىڭ قانچىلىك ئۇزۇن داۋاملىق ئىشلىيەلەيدىغانلىقىنى ئۆلچەيدۇ. مۇسكۇل كۈچى تېز سۈرەتتە كۈچ چىقىرىش ئىقتىدارىنى ئەكىس ئەتتۈرىدىغان بولۇپ، بۇ سەكرەش، پەلەمپەيدىن چىقىش ۋە ھەرىكەتچانلىقنى ساقلاش قاتارلىق پائالىيەتلەر ئۈچۈن ئىنتايىن مۇھىم.
تەتقىقات نەتىجىسى ئىزچىل بىر خىل ئەندىزىنى ئاشكارىلىدى. ئايروبىك ساپاسى ۋە مۇسكۇل چىدامچانلىقى ئادەتتە 26 ياشتىن 36 ياشقىچە بولغان ئارىلىقتا ئەڭ يۇقىرى چەككە يەتكەن بولۇپ، جىسمانىي ئىقتىدار 30 ياشنىڭ ئوتتۇرىلىرىدىن باشلاپ تۆۋەنلەشكە باشلىغان. بەزى ئىقتىدارلار، بولۇپمۇ تېز سۈرەتتىكى پارتلاش خاراكتېرلىك مۇسكۇل كۈچى تېخىمۇ بالدۇر يۇقىرى چەككە يەتكەن.
تۆۋەنلەش دەسلەپتە ئاستا بولغان، ئەمما ياشنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ بارغانسېرى تېزلەشكەن. 63 ياشقا بارغاندا، ھەرقايسى تۈرلەر بويىچە ئوتتۇرىچە ئىقتىدار ئەڭ يۇقىرى چەكتىكى سەۋىيەدىن تەخمىنەن %30 تىن %48 گىچە تۆۋەنلەپ كەتكەن.
مۇھىمى، بۇ ئەندىزە ھەم ئەرلەردە ھەم ئاياللاردا ئوخشاش كۆرۈلگەن. گەرچە شەخسىي جىسمانىي ساپا سەۋىيەسى پەرقلىق بولسىمۇ، ئەمما ياشقا بېغىشلىق تۆۋەنلەش نىسبىتى ئىككى جىنس ئارىسىدا ئوخشاش بولغان.
چېنىقىش 35 ياشتىن كېيىنمۇ جىسمانىي ئىقتىدارنىڭ تۆۋەنلىشىنى ئاستىلىتالايدۇ
تەتقىقاتتىكى ئەڭ دىققەتنى تارتىدىغان بايقاشلارنىڭ بىرى شۇكى، قەرەللىك جىسمانىي پائالىيەت قېرىشقا ئەگىشىپ كېلىدىغان تۆۋەنلەشنىڭ ئالدىنى پۈتۈنلەي ئالالمىغان. ھەتتا جىسمانىي جەھەتتە ئاكتىپ بولغان كىشىلەردىمۇ، ياشنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ جىسمانىي ئىقتىدارنىڭ تۆۋەنلىگەنلىكىگە ئائىت دەلىللەر كۆرۈلگەن.
شۇنداقتىمۇ، چېنىقىش كىشىلەرنىڭ ئۆز قابىلىيىتىنى قانچىلىك دەرىجىدە ساقلاپ قالالىشىدا مۇھىم پەرق ياراتتى.
قۇرامىغا يەتكەن مەزگىلىدە جىسمانىي جەھەتتىن ئاكتىپ بولۇشقا باشلىغان قاتناشقۇچىلارنىڭ جىسمانىي ئىقتىدارى تەخمىنەن پىرسەنت 5 تىن 10 غىچە يۇقىرىلىغان. ئۆسمۈرلۈك دەۋرىدىن باشلاپلا ئاكتىپ بولغانلار بولسا پۈتۈن قۇرامىغا يەتكەنلىك مەزگىلىدە تېخىمۇ ياخشى ساغلاملىق، چىدامچانلىق ۋە مۇسكۇل كۈچىنى ساقلاپ قېلىشقا مايىل بولغان.
بۇ بايقاشلار شۇنى كۆرسىتىپ بېرىدۇكى، جىسمانىي جەھەتتىكى ئاجىزلىشىش پەقەت ياشنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ ھەرىكەتنىڭ ئازىيىپ كېتىشىنىڭلا نەتىجىسى ئەمەس. گەرچە چېنىقىش تەسىرىنى ئازايتىشقا ياردەم بەرسىمۇ، ئەمما بىئولوگىيەلىك ئۆزگىرىشلەرنىڭمۇ بۇنىڭدا رولى باردەك كۆرۈنىدۇ.
تەجرىبىخانا تېببىي فاكۇلتېتىنىڭ لېكتورى ۋە تەتقىقاتنىڭ ئاساسلىق ئاپتورى مارىيا ۋېستېرستال مۇنداق دېدى: «ھەرىكەت قىلىشنى باشلاش ھەرگىزمۇ كېچىككەنلىك ئەمەس. بىزنىڭ تەتقىقاتىمىز جىسمانىي ھەرىكەتنىڭ ئىقتىدار تۆۋەنلەشنى پۈتۈنلەي توختىتالمىسىمۇ، ئەمما ئاستىلاتالايدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بەردى. ھازىر بىز نېمە ئۈچۈن ھەممە ئادەمنىڭ 35 يېشىدا ئەڭ يۇقىرى ئىقتىدار سەۋىيەسىگە يېتىدىغانلىقى ۋە نېمە ئۈچۈن جىسمانىي ھەرىكەتنىڭ ئىقتىدار يوقىتىشنى ئاستىلاتسىمۇ، لېكىن پۈتۈنلەي توسۇپ قالالمايدىغانلىقىنىڭ ئارقىسىدىكى مېخانىزملارنى تېپىشقا تىرىشىمىز.»
بۇ پەرق ئىنتايىن مۇھىم. 30 ياشلارنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا ئوتتۇرىچە جىسمانىي چوققىغا يېتىش ھەممە ئادەمنىڭ شۇ ياشتا تۇيۇقسىز ئاجىزلاپ كېتىدىغانلىقىدىن دېرەك بەرمەيدۇ. كىشىلەر نوپۇسنىڭ ئوتتۇرىچە سەۋىيەسى تۆۋەنلەشكە باشلىغان ياشتىن كېيىنمۇ، مەشىق قىلىش ئارقىلىق ئۆزىنىڭ شەخسىي ساغلاملىقى ۋە كۈچىنى داۋاملىق يۇقىرى كۆتۈرەلەيدۇ.
نېمە ئۈچۈن بەدەن كۈچ يوقىتىشقا باشلايدۇ؟
ئالىملار يەنىلا نېمە ئۈچۈن جىسمانىي ئىقتىدارنىڭ قۇرامىغا يەتكەنلىك دەۋرىنىڭ بىر قەدەر بالدۇر باسقۇچىدىلا ناچارلىشىشقا باشلايدىغانلىقىنى ئېنىقلاش ئۈچۈن تەتقىقات ئېلىپ بارماقتا.
بىر قانچە بىئولوگىيەلىك جەريانلارنىڭ بۇنىڭغا تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقى پەرەز قىلىنماقتا. كىشىلەرنىڭ يېشى چوڭايغاندا، مۇسكۇل ھۈجەيرىلىرى، نېرۋا سىستېمىسى ۋە بەدەننىڭ ئېنېرگىيە ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارىدىكى ئۆزگىرىشلەر جىسمانىي ئىقتىدارنى تەدرىجىي تۆۋەنلىتىۋېتىشى مۇمكىن.
بۇنىڭغا تەسىر كۆرسىتىدىغان مۇمكىن بولغان بىر ئامىل بولسا مىتوخوندرىيەگە مۇناسىۋەتلىك بولۇپ، ئۇ ھۈجەيرە ئىچىدىكى ئوزۇقلۇق ماددىلارنى ئىشلەتكىلى بولىدىغان ئېنېرگىيەگە ئايلاندۇرىدىغان كىچىك قۇرۇلمىلاردۇر. مىتوخوندرىيە ئىقتىدارىدىكى ئۆزگىرىشلەر مۇسكۇللارنىڭ ھەرىكەت ئۈچۈن كېرەكلىك ئېنېرگىيەنى قانچىلىك ئۈنۈملۈك ئىشلەپچىقىرىشىغا تەسىر كۆرسىتىشى مۇمكىن.
ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ، مۇسكۇللار يەنە ماسسىسىنى يوقىتىپ، ئۆسۈش ۋە ئەسلىگە كېلىشنى قوزغىتىدىغان سىگناللارغا بولغان ئىنكاسى ئاستىلاپ كېتىدۇ. تېخىمۇ ئېغىر بولغان مۇسكۇل ئاجىزلىشىشى مۇسكۇل كۈچى ۋە ماسسىسىنى يوقىتىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىغان، كۈندىلىك پائالىيەتلەرنى بارغانسېرى قىيىنلاشتۇرۇۋېتىدىغان، ياش بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولغان «مۇسكۇل ئازىيىش كېسىلى» نى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.
گەرچە بۇ جەريانلار كۆپىنچە كىشىلەرنىڭ كېيىنكى ھاياتىدا تېخىمۇ كۆرۈنەرلىك بولسىمۇ، ئەمما شىۋېتسىيەلىكلەرنىڭ بۇ بايقاشلىرى جىسمانىي ئىقتىداردىكى بەزى ئاساسىي ئۆزگىرىشلەرنىڭ نەچچە ئون يىل بۇرۇنلا باشلىنىدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بەردى.
تەتقىقاتچىلار قايسى بىئولوگىيەلىك مېخانىزملارنىڭ بۇ تۆۋەنلەشنى ئىلگىرى سۈرىدىغانلىقىنى ۋە نېمە ئۈچۈن جىسمانىي ھەرىكەتنىڭ ئىقتىدار يوقىتىشنى كېچىكتۈرەلىسىمۇ، لېكىن پۈتۈنلەي ئالدىنى ئالالمايدىغانلىقىنى ئېنىقلاپ چىقىشنى ئۈمىد قىلماقتا.
كېيىنكى تەتقىقاتلار بالدۇر چېنىقىش بىلەن يۈرەك ساغلاملىقىنى باغلىماقتا
پۈتۈن قۇرامىغا يەتكەنلىك مەزگىلىدە جىسمانىي ساغلاملىقنى ساقلاشنىڭ مۇھىملىقى مۇسكۇل كۈچىدىنلا ھالقىپ كېتىدۇ.
«سەيېنتىفىك رىپورتس» ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان 2026-يىللىق بىر تۈرلۈك كېيىنكى تەتقىقاتتا، تەتقىقاتچىلار ئاشۇ ئوخشاش شىۋېتسىيە گۇرۇپپىسىنى ئىشلىتىپ باشقا ساغلاملىق نەتىجىلىرىنى تەكشۈرۈپ چىقتى. ئۇلار 34 ۋە 52 ياشلىرىدا ئوكسىگېنلىق چېنىقىش ئىقتىدارى تېخىمۇ ياخشى بولغان كىشىلەرنىڭ 63 ياشقا كىرگەندە ئارتېرىيە قېتىشىش ئەھۋالىنىڭ تېخىمۇ ئاز بولىدىغانلىقىنى بايقىدى.
ئارتېرىيە قېتىشىش قان تومۇرلارنىڭ ئېلاستىكلىقى تۆۋەنلەپ، قاننىڭ بەدەن ئارقىلىق ئايلىنىشى جەريانىدا تومۇرلارنىڭ كېڭىيىش ۋە تارىيىش ئىقتىدارى قىيىنلاشقاندا كۆرۈلىدۇ. ئارتېرىيەنىڭ قاتتىقلىقى يۈرەك-قان تومۇر كېسەللىكلىرى خەۋپىنىڭ ئېشىپ كېتىشى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك.
ئىلگىرىكى جىسمانىي ساغلاملىق بىلەن كېيىنكى ئارتېرىيە ساغلاملىقى ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت سېمىزلىك، تاماكا چېكىش ۋە قان بېسىمى قاتارلىق بىر قاتار تۇراقلىق يۈرەك-قان تومۇر خەۋپ ئامىللىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان تەقدىردىمۇ يەنىلا كۆرۈنەرلىك بولغان.
تەتقىقات نەتىجىسى تېخىمۇ ياخشى جىسمانىي ھالەتنىڭ ئارتېرىيە قېتىشىشنىڭ ئالدىنى ئالىدىغانلىقىنى بىۋاسىتە ئىسپاتلاپ بېرەلمىسىمۇ، ئەمما ياشلىق ۋە ئوتتۇرا ياشلىق مەزگىلىدە ئوكسىگېنلىق ھەرىكەت ئىقتىدارىنى ساقلاشنىڭ كېيىنكى ھاياتقا پايدىسى بولىدىغانلىقىدىن بېشارەت بەرمەكتە.
ئاكتىپ بولۇشنىڭ پايدىلىق ئىكەنلىكىگە ئائىت تېخىمۇ كۆپ دەلىللەر
باشقا تەتقىقاتلار ياشنىڭ چوڭىيىشىغا ئەگىشىپ جىسمانىي ئىقتىدارنىڭ تۆۋەنلىشى مۇقەررەر بولسىمۇ، چېنىقىشنىڭ يەنىلا قىممەتلىك ئىكەنلىكىنى دەلىللىدى.
گېروساينىس (GeroScience) ژۇرنىلىدا 2026-يىلى ئېلان قىلىنغان بىر تەتقىقات توققۇز يىل بويى ۋېلىسىپىت مىنىشنى داۋاملاشتۇرغان 82 نەپەر ياشانغان كىشىنى كۆزەتكەن. ئاكتىپ تۇرمۇش شەكلىنى ساقلىغان بولسىمۇ، قاتناشقۇچىلارنىڭ يۇقىرى چەكتىكى ئوكسىگېنلىق ھەرىكەت ئىقتىدارىدا ئوتتۇرا ھېساب بىلەن پىرسەنت 19.7 تۆۋەنلەش كۆرۈلگەن.
شۇنداقتىمۇ ئۇلارنىڭ جىسمانىي ساغلاملىق سەۋىيەسى كۆرۈنەرلىك يۇقىرى بولغان. چېنىقىش سىنىقىنى تاماملىغان بارلىق قاتناشقۇچىلارنىڭ نەتىجىسى ئۆز يېشىدىكى ئادەتتىكى كىشىلەر بىلەن سېلىشتۇرغاندا پىرسەنت 90 تىن يۇقىرى ياكى شۇ ئەتراپتا بولغان.
بۇ بايقاشلار گەرچە قەرەللىك چېنىقىش بىئولوگىيەلىك قېرىشنى پۈتۈنلەي يوقىتالمىسىمۇ، ئەمما كىشىلەرنىڭ ياشىنىپ قالغاندا جىسمانىي ئىقتىدارىنى ئادەتتىن تاشقىرى يۇقىرى سەۋىيەدە ساقلىشىغا ياردەم بېرەلەيدىغانلىقىنى كۆرسىتىپ بەردى.
ئامېرىكا تېببىي ژۇرنىلىدا (The American Journal of Medicine) ئېلان قىلىنغان يەنە بىر 2026-يىللىق تەتقىقاتتا ئىلگىرى سىستېمىلىق چېنىقىش مەشىقى قىلىپ باقمىغان 60 ياشتىن 82 ياشقىچە بولغان 49 نەپەر ئەر كۆزىتىلگەن.
تۆت يىل داۋامىدا ھەر ھەپتە قارشىلىق كۆرسىتىش مەشىقى قىلغان قاتناشقۇچىلارنىڭ بەدەننىڭ يۇقىرى ۋە تۆۋەن قىسمىدىكى كۈچى ئاشقان. قارشىلىق كۆرسىتىش مەشىقىنى ئوكسىگېنلىق ھەرىكەت بىلەن بىرلەشتۈرگەنلەرنىڭ ئوكسىگېنلىق ھەرىكەت ئىقتىدارىمۇ يۇقىرى كۆتۈرۈلگەن.
تەتقىقات كۆلىمى بىر قەدەر كىچىك بولسىمۇ ۋە قاتناشقۇچىلار چېنىقىش پىلانىنى ئۆزى تاللىغان بولسىمۇ، بۇ بايقاشلار ياشانغانلىق مەزگىلىدىمۇ جىسمانىي جەھەتتە ئەھمىيەتلىك ئىلگىرىلەشلەرنى قولغا كەلتۈرۈشنىڭ مۇمكىنلىكىنى قوللايدۇ.
جىسمانىي ساغلاملىقنى ياخشىلاش ھەرگىزمۇ كېچىككەنلىك ئەمەس
شىۋېتسىيەدە ئېلىپ بېرىلغان ئەسلىدىكى تەتقىقات داۋاملىشىۋاتقان بولۇپ، تەكشۈرگۈچىلەر قاتناشقۇچىلار 68 ياشقا كىرگەندە يەنە بىر قېتىملىق باھالاش ئېلىپ بېرىشنى پىلانلىماقتا.
كېيىنكى باسقۇچ جىسمانىي ئىقتىداردىكى ئۇزۇن مۇددەتلىك ئۆزگىرىشلەرنىڭ تۇرمۇش شەكلى، ئومۇمىي ساغلاملىق ۋە قېرىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان بىئولوگىيەلىك جەريانلار بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىنى تەكشۈرۈشنى مەقسەت قىلىدۇ.
بۇ بايقاشلار ياشنىڭ چوڭىيىشى بىلەن جىسمانىي جەھەتتە ھەرىكەتسىز بولۇپ قېلىش ئوتتۇرىسىدا مۇھىم بىر پەرىق بارلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. جىسمانىي ساغلاملىق ۋە بەدەن كۈچىنىڭ مەلۇم دەرىجىدە تۆۋەنلىشى قېرىشنىڭ تەبىئىي بىر قىسمىدەك كۆرۈنسىمۇ، ئەمما بۇ تۆۋەنلەش دەرىجىسى ئادەملەرگە قاراپ زور دەرىجىدە پەرقلىنىدۇ.
گەرچە بەدەن 35 ياش ئەتراپىدىن باشلاپ جىسمانىي ئىقتىدارىنىڭ بىر قىسمىنى يوقىتىشقا باشلىسىمۇ، بۇ ئۆزگىرىشلەر چېنىقىشنىڭ پايدىسىنى يوققا چىقىرىپ تاشلىيالمايدۇ. مەيلى كىشىلەر 30 ياكى 50 ياشلىرىدا ياكى ئۇنىڭدىن كېيىن چېنىقىشنى باشلىسۇن، ئاكتىپ بولۇش يەنىلا جىسمانىي ئىقتىدارنى ياخشىلاشقا ۋە تېخىمۇ ساغلام، مۇستەقىل ياشاشقا ئېھتىياجلىق ئىقتىدارلارنى ساقلاپ قېلىشقا ياردەم بېرىدۇ.
ماتېرىياللار كارولىنسكا ئىنستىتۇتى تەرىپىدىن تەمىنلەندى. ئەسكەرتىش: مەزمۇن ئۇسلۇب ۋە ئۇزۇنلۇق جەھەتتىن تەھرىرلەنگەن بولۇشى مۇمكىن.
مارسنىڭ ئەڭ غەلىتە بۇلۇتى تېخىمۇ غەلىتە تۈسكە كىردى
بىر يۇلتۇز 850 يىل ئىلگىرى پارتلىغان بولسىمۇ، قانداقتۇر يەنىلا ھايات
قىزىل گۆشتىكى بىر خىل يوشۇرۇن شېكەر دىئابېت كېسىلى خەۋپىنىڭ %63 يۇقىرىلىشى بىلەن باغلىنىشلىق ئىكەن
نىكاراگۇئانىڭ ماسايا يانار تېغى ئاستىدا غەلىتە بىر ئىشلار يۈز بەرمەكتە
مەنبە: ScienceDaily Health | Wed, 14 Oct 2026 20:28